E E N H E D E N L E X I C O N

(enkele fragmenten)

door

J.H.G. te Boekhorst

Doetinchem, 17 april 2011

N.B.: Niet-alfanumerieke tekens (symbolen e.d.) zijn voorlopig aangeduid met *.

 

 


A

acre, alpha, ampère, atta-

 

A

zie activiteit, affiniteit, arbeid, atoomgewicht, atoommassa, doorstroomde oppervlakte, formule van Debije, lineïeke omstroming, magnetische vectorpotentiaal, massagetal, massastroomdichtheid, matrix, nucleonental, omstroming, oppervlak(te), oppervlaktestroomdichtheid, vrije energie, waterabsorptiecoëfficiënt

 

a/D*

kengrootheid van Lewis

 

Ai,j

element in de ierij en de je kolom van matrix A

 

(Aij)

matrix*

 

Aint

internationale ampère

 

A/kg

ampère per kilogram

 

*

kengrootheid van Nusselt

 

Ar

atoomgewicht, relatieve atoommassa

 

Å

ångström

 

a

ab, ar (D.), are, atto-, jaar, tropisch jaar, year

 

a

massieke activiteit, soortelijke vrije energie, specifieke activiteit, temperatuurvereffeningscoëfficiënt, versnelling

 

a-1

per jaar, per tropisch jaar

 

*

alpha, dissociatiegraad, elektrische polariseerbaarheid van een molecuul, hoek, hoekversnelling, kubieke uitzettingscoëfficiënt, lineaire uitzettingscoëfficiënt, lineïeke omstroming, omstroming, verzwakkingscoëfficiënt, vlakke hoek, warmteoverdrachtscoëfficiënt

 

1/*

warmteïsolatiecoëfficiënt

 

1/*e

zie warmtedoorgangscoëfficiënt

 

1/*i

zie warmtedoorgangscoëfficiënt

 

*

relatieve spanningscoëfficiënt

 

*

thermodiffusiefactor

 

*

kubieke uitzettingscoëfficiënt

 

aA

abampère

 

aA*cm2

abampère centimeterkwadraat, abampère vierkante centimeter

 

aalmoes

zie Engelse groat

 

Aalsmeers pond

gewichtseenheid;

1 = 0,469 kg

 

aam

inhoudsmaat voor vloeistoffen als bier, olie en wijn; gewichtseenheid voor vis;

3/4 = 1 ton (vis) (Noorwegen);

1 = 0,073.83 m3 (Saksen-Meiningen);

1 = 0,130.02 m3 (Brussel);

1 = 0,137.4 (meer algemeen 0,142.19) m3 (Antwerpen);

1 = 0,137.4 m3 (D.);

1 = 0,142.19 m3 (België);

1 = 0,142.82 m3 (Waldeck);

1 = 0,143.9 m3 (Rijnse wijn; Amsterdam);

1 = 0,144.912 m3 (Mecklenburg-Schwerin);

1 = 0,145.501 m3 (Lübeck);

1 = 0,145.522 m3 (olie; Amsterdam);

1 = 0,147.587.28 m3 (Rusland);

1 = 0,148.63 m3 (Lippe);

1 = 0,149.748.56 m3 (Denemarken);

1 = 0,149.895.04 m3 (Brunswijk);

1 = 0,15 m3 (Baden);

1 = 0,154.437.21 m3 (Noorwegen);

1 = 0,155.22 m3 (wijn; Amsterdam);

1 = 0,155.758.27 m3 (Hannover);

1 = 0,155.758.28 m3 (Hamburg);

1 = 0,155.96 m3 (Hessen-Kassel);

1 = 0,157.031.346 m3 (Zweden);

1 = 0,16 m3 (Hessen-Darmstadt);

1 = 0,222.62 m3 (brandewijn; Amsterdam);

1 = 0,449.19 m3 (wettelijk, Denemarken);

1 = 0,463.68 m3 (Denemarken);

1 = 2/3 okshoofd (Amsterdam; Duitsland);

1 = 1 ahm (Denemarken);

1 = 1 aime (Antwerpen; Brussel);

1 = 1 ohm (Duitsland);

1 = 1 tierce (Denemarken; Engeland);

1 = 2 eimer (Duitsland; Pruisen; Saksen-Meiningen);

1 = 4 anker (Amsterdam; Denemarken; Lippe);

1 = 12 viertel (Baden);

1 = 16[2/3] eimer (Waldeck);

1 = 20 vierel of viertel (Rijnse wijn, Amsterdam; Hessen-Darmstadt);

1 = 44 stübchen (Rijnse wijn, Bremen);

1 = 48 aichmass (Baden);

1 = 48 gelte (wijn) (Brussel);

1 = 50 stoop (Antwerpen; België);

1 = 60 kan (Zweden);

1 = 60 stoop (zaadolie, Amsterdam);

1 = 64 stoop (Amsterdam);

1 = 80 aichmass (Frankfurt);

1 = 80 maass (Hessen-Darmstadt);

1 = 100 maass of mass (Baden)

1 = 100 mass (Waldeck);

1 = 100 pot (Antwerpen; België; bier te Brussel);

1 = 120 mengel (Rijnse wijn en zaadolie, Amsterdam);

1 = 128 mengel (Amsterdam);

1 = 144 mass (Saksen-Meiningen);

1 = 155 pott (wettelijk, Denemarken);

1 = 160 pott (in de groothandel, Denemarken);

1 = 176 of 180 fles (Amsterdam);

1 = 200 kg (vis, Amsterdam);

1 = 288 kärtchen (Saksen-Meiningen);

1 = 320 schopen (Hessen-Darmstadt);

1½ = 1 okshoofd (Amsterdam; Brunswijk);

3 = 1 pipe (Rusland);

4 = 1 legger (Zuid-Afrika);

6 = 1 fad (Denemarken);

6 = 1 fuder (Bremen; Hamburg; Hannover; Hessen-Kassel; Lübeck; Mecklenburg-Schwerin);

6 = 1 vat (Amsterdam);

8 = 1 stuk (Baden);

zie ook Amsterdams –, Antwerps –, Belgisch –, Brussels –, Deens –, Duits –, Zuidafrikaans –, Zweeds ohm; zie ook ohm (SI-eenheid van elektrische weerstand, enz.)

 

aammaat

inhoudsmaat voor vloeistoffen;

1 = 0,000.995.951.39 m3 (Saksen-Weimar);

1 = 1 ohmmass (D.);

72 = 1 eimer (Saksen-Weimar)

 

aangroeiing van

symbool: *

 

aangroeiing van f (x)*

symbool: * enz.

 

aanlooptijd

zie tijdconstante

 

aansluitpunt

zie lichtaansluitpunt

 

aantal

aritmetische of numerieke grootheid (door Van Dale omschreven als een onbepaalde veelheid, te onderscheiden van getal als bepaalde veelheid); symbool: n (afkorting van Lat. numerus); synoniemen: getal, nombre (F.), number, tal, zahl (D.); zie ook stuks, tal, volumiek aantal

 

aantal atomen

zie formule van Debije; zie ook pH-formule en waterstofionenconcentratieformule

 

aantal deeltjes

dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie; symbool: N

 

aantal deeltjes per mol

zie constante van Avogadro

 

aantal fasen

dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme; synoniem: fasental; symbool: m

 

aantal moleculen

dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie; symbool: N

 

aantal poolparen

dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme; symbool: p

 

aantal regels per minuut

zie LPM

 

aantal tekens per seconde

zie CPS

 

aantal termen

zie product van aantal termen, som van aantal termen

 

aantal windingen

dimensieloze grootheid van elektriciteit en magnetisme; symbool: N; zie ook ampère winding

 

aanwijzend instrument

elektrotechnisch symbool: *

 

aanzet

dynamisch/statische grootheid; synoniem: impuls; formule: *; symbool: I; SI-eenheid: newton seconde; zie ook stoot

 

aanzichtlijn

technisch tekensymbool: * (cf. hulplijn of maatlijn)

 

aanzwengeling

dynamisch/statische grootheid; formule: *; symbool: D; SI-eenheid: newton meter seconde; zie ook draaistoot

 

aap

het getal 1 (een verbastering van het Hebreeuwse woord ab = vader), voorheen gebezigd door Amsterdamse veemarbeiders

 

aardappelen

zie ben, mud, ton aardappelen

 

aardatmosfeer

zie Q

 

aardbeving

de kracht ervan wordt uitgedrukt in een aantal eenheden volgens de schaal van Richter (onderverdeeld in 9 eenheden) of volgens de schaal van Mercalli-Cancani (onderverdeeld in 12 eenheden; zie aldaar)

 

aardcontact

zie wandcontactdoos

 

aarde

zie Amsterdamse schaft, put, Q, Russische kubieke sagène, Rijnlandse schaft

 

aardelektrode

elektrotechnisch symbool: *

 

aardewerk

in de betekenis van grondverzet (aardwerk): zie Friese houtvoet, Fijnaart, Pruisische kubieke klafter

 

aarding

elektrotechnisch symbool: *

 

aarding op waterleiding

elektrotechnisch symbool: *

 

aardkorst

zie geothermische afstand

 

aardmassa

geschat op * kg

 

aardolie

zie barrel, petroleum

 

aardomtrek

Aristoteles berekende deze afstand op 400.000 en Eratosthenes op 252.000 Grieks stadium; zie ook equatoriale –, lengtegraad, meridionale –, middelbare breedtegraad

 

aardwerk

zie aardewerk

 

Aargau

zie Zwitserland

 

aas

het getal 1, ontleend aan het kaart- of dobbelspel, waarbij de aas voor 1 telt (voorheen gebezigd door Amsterdamse veemarbeiders); gewichtseenheid;

1 = 0,000.045.8 kg (Brabants gewicht te Amsterdam) (sc. Troois gewicht);

1 = 0,000.046 kg (Brabant);

1 = 0,000.048.063.253.91 kg (Amsterdams Troois gewicht);

1 = 0.000.048.2 kg (Amsterdams Troois gewicht);

1 = 0,000.048.250.976.56 kg (Amsterdam);

2 = 1 deuske (Troois);

4[4/15] = 1 juwelierskaraat (Troois);

32 = 1 engels (Amsterdam; Brabant; Troois);

9.725 = 1 pond huisgewicht (Troois gewicht, Vlaardingen)

9.744 = 1 pond (Troois gewicht, Middelburg, Vlissingen, Zierikzee);

9.745 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);

9.746 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);

9.750 = 1 pond (Troois gewicht, Delft);

9.760 = 1 pond (Troois gewicht, Vlissingen);

9.766 = 1 pond (Troois gewicht, Arnhem, Hoorn);

9.773 = 1 pond (licht gewicht) (Troois gewicht, 's-Gravenhage);

9.791 = 1 pond (Troois gewicht, Breda);

10.240 = 1 pond (waaggewicht, Amsterdam);

10.240 = 1 pond (Troois gewicht, Harderwijk);

10.240 = 1 pond (Troois);

10.280 = 1 pond (Troois gewicht, Hoorn);

10.281 = 1 pond (waaggewicht) (Troois gewicht, Vlaardingen);

zie ook Amsterdams –, Brabants –, dubbele – met zwaan, Romeinse as, Troois –

 

*, * ...

hoek

 

*

inwendig product

 

*

uitwendig product

 

(a,b)

open interval a < x < b

 

*

inwendig product

 

(a,b]

links open, rechts gesloten interval a < x £ b

 

ab-

voorvoegsel gebruikt in het Amerikaanse CGSm-eenhedenstelsel; symbool: a; zie ook aap, elektromagnetische eenheid

 

abampere

zie abampère

 

abampère

CGSm-eenheid van elektrische stroom; symbool: aA;

1 = 1 abampere (E.);

1 = 10 ampère

 

abampère centimeterkwadraat

CGSm-eenheid van elektromagnetisch moment; symbool: aA*cm2;

1 = 1 abampere centimetre squared (E.);

1.000 = 1 ampère meterkwadraat

 

abampere centimetre squared

zie abampère centimeterkwadraat

 

abampere per square centimetre

zie abampère per vierkante centimeter

 

abampère per vierkante centimeter

CGSm-eenheid van stroomdichtheid; symbool: aA*cm2;

1 = 1 abampere per square centimetre (E.);

1 = 100.000 ampère per vierkante meter

 

abassi

munteenheid;

1 = 0,2 roebel (Rusland);

1 = 1 abassis (Rusland);

1 = 1 abbasi (Afghanistan);

1 = 4 chais (Perzië);

1 = 4 schaki (Perzië);

1 = 20 paisa (Afghanistan);

3 = 1 roepia (Afghanistan);

zie ook Perzische –

 

abassis

munteenheid, gedefinieerd onder abassi; zie ook Russische –

 

abbasi

munteenheid, gedefinieerd onder abassi; zie ook Afghaanse –

 

Abbenbroekse roede

lengtemaat;

1 = 1,079.51 Rijnlandse roede (volgens Aeneae, die deze maat voor een kwalijk nagemaakte Putse roede houdt, en de juiste lengte stelt op 1,087.10 Rijnlandse roede);

1 = 4,066.900.6 meter;

1 = 4,095.494.9 meter (volgens Aeneae de ware Putse lengte);

1 = 12 voet

 

Abbenbroekse voet

lengtemaat;

1 = 0,338.908.39 meter;

1 = 0,341.291.24 meter (volgens Aeneae de ware Putse lengte);

12 = 1 roede

 

Abcoudse morgen

vlaktemaat;

1 = 600 vierkante roede;

1 = 8.258 m2

 

Abcoudse roede

lengtemaat;

1 = 3,71 meter;

1 = 12 voet

 

Abcoudse vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 13,76 m2;

600 = 1 morgen

 

Abcoudse voet

lengtemaat;

12 = 1 roede

 

abcoulomb

CGSm-eenheid van elektrische lading; symbool: aC;

1 = 10 coulomb

 

abcoulomb centimeter

CGSm-eenheid van elektrisch dipoolmoment; symbool: aC×cm;

1 = 1 abcoulomb centimetre (E.);

10 = 1 coulomb meter

 

abcoulomb centimetre

zie abcoulomb centimeter

 

abcoulomb per cubic centimetre

zie abcoulomb per kubieke centimeter

 

abcoulomb per kubieke centimeter

CGSm-eenheid van volume density of charge (E.); symbool: aC/cm3;

1 = 1 abcoulomb per cubic centimetre (E.);

1 = 107 coulomb per kubieke meter

 

abcoulomb per square centimetre

zie abcoulomb per vierkante centimeter

 

abcoulomb per vierkante centimeter

CGSm-eenheid van elektrische fluxdichtheid en elektrische polarisatie; symbool: aC/cm2;

1 = 1 abcoulomb per square centimetre (E.);

1 = 105/(4*) = ± 7.957,75 coulomb per vierkante meter (elektrische fluxdichtheid);

1 = 105 coulomb per vierkante meter (elektrische polarisatie)

 

Abessinië

ook Ethiopië; zie Abessijns(e) ...

 

Abessijnse ardeb

graangewicht van uiteenlopende grootte (variërend van 80 tot 200 oka); ook een inhoudsmaat;

1 = 0,004.404 m3 (Gondar);

1 = 0,010.57 m3 (Massuah);

1 = 10 madegas (Gondar);

1 = 24 madegas (Massuah);

1 = 37,324 kg;

1 = 120 rottl

 

Abessijnse ber

zie Abessijns geldstelsel

 

Abessijnse derime

gewichtseenheid;

12 = 1 mocha;

120 = 1 rotolo

 

Abessijnse el

lengtemaat;

1 = 0,457.2 meter;

2 = 1 Engelse yard

 

Abessijnse farrasl

gewichtseenheid;

7 = 1 schittal

 

Abessijns geldstelsel

pasmunten als in Egypte; verder oude Spaanse zilveren piasters en ducaten (zechinen, meticals) = 2¼ ber

 

Abessijnse gersch

munteenheid;

16 = 1 Maria Theresiathaler

 

Abessijnse koba

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kuba);

1 = 0,001.016 m3;

1 = 62 Engelse kubieke inch;

8 = 1 medane

 

Abessijnse kuba

zie Abessijnse koba

 

Abessijnse kutal

zie Abessijnse schittal

 

Abessijnse madegas

inhoudsmaat;

10 = 1 ardeb (in Gondar)

 

Abessijnse medane

inhoudsmaat;

1 = 8 koba

 

Abessijnse mocha

gewichtseenheid;

1 = 12 derime

 

Abessijnse mond

gewichtseenheid;

1 = 9,953 kg;

1 = 32 rotolo

 

Abessijnse oka

gewichtseenheid;

80 à 200 = 1 ardeb;

150 = 1 schittal

 

Abessijnse pik halebi

lengtemaat;

1 = 0,685.8 meter;

1 = 3/4 Engelse yard

 

Abessijns pond

zie Abessijnse rotolo

 

Abessijnse rotolo

gewichtseenheid (ook pond);

1 = 0,311.035 of 0,336.752 kg;

1 = 13 wakih;

1 = 120 derime;

32 = 1 mond

 

Abessijnse rottl

gewichtseenheid van uiteenlopende grootte (evenals de ardeb); zie sub Abessijnse rotolo

 

Abessijnse schittal

ertsgewicht, ook genaamd kutal;

1 = 7 farrasl;

1 = 46,655 kg;

1 = 150 oka

 

Abessijnse wakih

gewichtseenheid, overeenkomend met het gewicht van een Maria Theresiathaler;

13 = 1 rotolo

 

abfarad

CGSm-eenheid van capacitantie; symbool: aF;

1 = 109 farad

 

abhenry

CGSm-eenheid van inductantie; symbool: aH;

109 = 1 henry;

zie ook elektromagnetische eenheid

 

abmho

CGSm-eenheid van conductantie; synoniem: absiemens;

symbool: a*;

1 = 109 siemens

 

aboe

het getal 11, waarschijnlijk een verbastering van à vous bij het elkaar toedrinken van de kwak (zie aldaar), zoals in het verleden gebruikelijk was bij de arbeiders in de Amsterdamse vemen ('s morgens om 11 uur)

 

abohm

CGSm-eenheid van resistantie of weerstand; symbool: a*;

109 = 1 ohm

 

abohm centimeter

CGSm-eenheid van resistiviteit; symbool: a*cm;

1 = 1 abohm centimetre (E.);

1011 = 1 ohm meter

 

abohm centimetre

zie abohm centimeter

 

...abs

absoluut

 

abscis

afstand van een punt tot de opstaande as (de y-as) van het coördinatenstelsel in een lineaire grafiek (dus een waarde van de x-as); zie ook ordinaat

 

absiemens

CGSm-eenheid van conductantie; synoniem: abmho; symbool: aS;

1 = 1 abmho;

1 = 109 siemens

 

absiemens per centimeter

CGSm-eenheid van conductiviteit; symbool: aS/cm;

1 = 1 absiemens per centimetre (E.);

1 = 1011 siemens per meter

 

absiemens per centimetre

zie absiemens per centimeter

 

absoluut

= absolut (D., F.), absolute (E.); adjectivum waarmee de vigerende SI-eenheden (MKSA-eenheden) worden onderscheiden van de sinds 1947 obsolete zogeheten internationale eenheden; symbool: ...abs; zie ook degree absolute

 

absolute activiteit van component B

dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie; identificatieformule: exp(*B/RT); zie ook activiteitscoëfficiënt van component B

 

absolute atmosfeer

= atmosphère absolute; symbool: ata of ATA;

1 = 760 millimeter kwikkolom

 

absolute druk

obsoleet symbool: ata; zie ook druk

 

absoluut nulpunt

bij de Celsius- en de Réaumurschaal ligt dit punt op 273,15 kelvin, bij de Fahrenheitschaal op 5/9×459,67 kelvin = ± 255,372 kelvin; bij de kelvinschaal zelf alsook bij de schaal van Rankine is dit 0 kelvin

 

absolute temperatuur

symbool: T0; zie kelvin; zie ook formule van Debije

 

absolute waarde van z

symbool: *z*

 

absorbantie

zie densiteit

 

absorbed dose

zie radiation absorbed dose

 

absorbed dose rate

CGS-eenheid: erg per gram seconde; SI-eenheid: gray per seconde

 

absorptie

zie energieabsorptie, geabsorbeerde dosis, inktabsorptie, waterabsorptie

 

absorptiecoëfficiënt

zie lineïeke absorptiecoëfficiënt, molaire absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiecoëfficiënt, waterabsorptiecoëfficiënt

 

absorptiedikte

zie verzwakkingsdikte

 

absorptiefactor

zie spectrale absorptiefactor

 

absorption

zie absorptie, energy absorption

 

abstat-

niet aanbevolen voorvoegsel ter aanduiding van een CGSe-eenheid

 

abtesla

symbool: aT; zie gauss

 

abucco

gewichtseenheid;

8 = 1 pehta (Birma);

zie ook Birmaanse –

 

Abu Dhabi

zie Verenigde Arabische Emiraten

 

abvolt

CGSm-eenheid van elektrische potentiaal; symbool: aV;

108 = 1 volt

 

abvolt per centimeter

CGSm-eenheid van elektrische veldsterkte; symbool: aV/cm;

1 = 1 abvolt per centimetre (E.);

106 = 1 volt per meter

 

abvolt per centimetre

zie abvolt per centimeter

 

abweber

symbool: aWb; zie maxwell

 

aC

abcoulomb, attocoulomb

 

aC/cm2

abcoulomb per vierkante centimeter

 

aC/cm3

abcoulomb per kubieke centimeter

 

a/c

molaire (spectrale) absorptiecoëfficiënt

 

Académie Française

zie standaardtoon

 

acaena

lengtemaat (*);

1 = 10 voet (Griekenland);

zie ook Griekse –

 

acceleration

= versnelling; zie ook angular –, linear –

 

accent circonflexe (F.)

zie circumflex

 

accentteken

zie prime

 

aC*cm

abcoulomb centimeter

 

Accra

hoofdstad van de Westafrikaanse staat Ghana; zie Ashanti

 

acetabulum (L.)

Romeinse inhoudsmaat (letterlijk: azijnnapje);

1 = 1½ cyathus (Rome)

2 = 1 quartarius (Rome);

4 = 1 hemina (Rome);

8 = 1 sextarius (Rome);

48 = 1 congius (Rome);

64 = 1 semodius (Rome);

128 = 1 modius (Rome);

192 = 1 urna (Rome);

384 = 1 amphora (Rome);

zie ook Romeins –

 

Achaea

zie Egineïsche drachme

 

achana

door Aristophanes en anderen vermelde inhoudsmaat voor droge waren (*);

1 = 1 Griekse medimnus (?) (Beotië);

1 = 42 artabe (Oud-Perzië);

1 = 45 Attische medimnus (Oud-Perzië);

1 = 45 Griekse medimnus (Perzië);

zie ook Beotische –, Oudperzische –, Perzische –

 

âchary

zie zira 'ï-âchary

 

ácharry-dirhem

gewichtseenheid;

1 = 0,000.01 kg (Turkije);

zie ook Turkse –

 

acheh

gewichtseenheid voor stofgoud;

1 = 0,001.275 kg (Guinea);

zie ook Guinese –

 

Acheïsche pacheia drachme

munteenheid (*), overeenkoment met de Egineïsche didrachme

 

achel

inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel; zie ook Amsterdamse –, Haagse –, Leidse –

 

achtel

de helft van een vierel of vierendeel, in het algemeen ter aanduiding van het achtste gedeelte van een andere als eenheid beschouwde maat; inhoudsmaat voor bier, cognac, groente en dergelijke;

1 = 0,000.296.875 m3 (Argentinië);

1 = 0,001.730.125 m3 (Portugal);

1 = 0,002.926.25 m3 (Obenrudolstadt);

1 = 0,012.5 m3 (Amsterdam);

1 = 0,031.29 m3 (Dordrecht);

1 = 0,035.76 m3 ('s-Gravenhage);

1 = 0,230.641.876 m3 (Oostenrijk);

1 = 1 achel (Leiden);

1 = 1 achteling;

1 = 1 achtendeel (Dordrecht);

1 = 1 achtste (Leiden);

1 = 1 achtste deel (Dordrecht);

1 = 1 agchel (archaïsch);

1 = 1 octava (Portugal);

1 = 1 octavo (Argentinië; Uruguay);

1 = 11,129.699 m3 (Oost-Pruisen);

1 = 16 maat (Leiden);

1 = 360 kubieke voet (Oost-Pruisen);

2 = 1 cuarto (Uruguay);

2 = 1 vierdevat (boter, Amsterdam);

2 = 1 viertel (Oostenrijk-Hongarije);

2 = 1 zak (Amsterdam; Leiden);

3 = 1 zak (Rotterdam);

4 = 1 vat (zout, Amsterdam);

4 = 1 zak (Dordrecht);

8 = 1 alqueire (Portugal);

8 = 1 frasco (Argentinië);

8 = 1 mutt (Oostenrijk);

8 = 1 scheffel (Obenrudolstadt);

84 = 1 last ('s-Gravenhage);

96 = 1 last (Dordrecht);

als gewichtseenheid (voor boter en andere handelswaar):

1 = 0,001.768.447.9 kg (Toscane);

1 = 0,002.187.546.875 kg (Oostenrijk);

1 = 0,003.585.937.5 kg (Portugal);

1 = 0,003.842.5 kg (Piëmonte);

1 = 0,004.226.770.8 kg (Sardinië);

1 = 1 ochavo (Spanje);

1 = 1 octava (Portugal);

1 = 1 ottavo (Piëmonte; Sardinië);

1 = 2 adarma (Spanje);

1 = 20 kg (boter, Amsterdam);

8 = 1 carato (Toscane);

8 = 1 onza (Spanje);

96 = 1 libbra (Piëmonte; Sardinië);

128 = 1 arratel (Portugal);

256 = 1 pfund (Oostenrijk);

zie ook achtendeel, Amsterdamse –, lachter, Obenrudolstadter –, Oostenrijkse –, Oostpruisische –

 

achteling

inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel

 

achtelobolus

zie achtste obolus

 

achtendeel

inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel; zie ook Dords –

 

achtentwintig

zilveren muntstuk van 28 stuiver of een goudgulden, ook aangeduid als klapmuts, zilveren florijn of zilveren gulden, voor het eerst geslagen in 1601 en buiten omloop gesteld in 1846; zie ook florijn, Nederlandse –

 

achterwaartse differentieoperator

symbool: *;

voorbeeld: *fn - fn-h

 

achtste

lengtemaat;

1 = 0,002.983.542 meter (Hamburg);

1 = 0,002.985.156.3 meter (Hamburg);

8 = 1 duim (Amsterdam);

88 = 1 voet (Amsterdam);

96 = 1 voet (Hamburg);

1.144 = 1 roede (Amsterdam);

ook een inhoudsmaat (gedefinieerd onder achtel); zie ook Amsterdamse –, Hamburger –, kubieke –, Leidse –, sescuncia (L.), vierkante –

 

achtste deel

inhoudsmaat, gedefinieerd onder achtel; zie ook Dords –, Rotterdams –, vierkant –

 

achtste duim

zie Amsterdamse achtste, Amsterdamse achtste duim, kubieke achtste duim, vierkante achtste duim

 

achtstehalf

het getal 7½

 

achtste obolus

zie Attische achtste obolus

 

achtstuiverstuk

Nederlandse zilveren munt ter waarde van 0,4 gulden (buiten koers gesteld bij Koninklijk Besluit van 2 februari 1846); zie ook Nederlands –

 

achttiendehalf

het getal 17½

 

acino

gewichtseenheid;

1 = 0,000.037.124.883 kg (Napels);

24 = 1 scropolo (Napels);

zie ook Napolitaanse –

 

acker (D.)

vlaktemaat, gedefinieerd onder akker; zie ook feldacker, Hessen-Kasseler –, Obenrudolstadter –, Saksen-Altenburger –, Saksen-Coburger –, Saksen-Meininger –, Saksen-Weimarer –, Saksische –, Untenrudolstadter –, waldacker

 

Açores (F.)

zie Azoren

 

acousti...

zie acusti...

 

acoustic impedance

zie acustische impedantie, specific acoustic impedance

 

acoustic ohm

zie acustische ohm

 

acre (A., E., F.)

vlaktemaat, afgeleid van het Latijnse substantivum ager, in het Nederlands soms vertaald als morgen, doch in dit lexicon gedefinieerd onder akker; zie ook Amerikaanse –, Engelse –, Franse –, Ierse –, morgen, per –, Schotse –, statute –

 

acre foot

zie akker voet, Engelse acre foot

 

acre-foot per day

zie akker voet per dag

 

acre-foot per hour

zie akker voet per uur

 

acre*ft

acre foot

 

acre*ft/d

acre-foot per day

 

acre*ft/h

acre-foot per hour

 

acre*in

acre-inch

 

acre-inch

zie akker duim

 

acre/lb

acre per pound

 

acre of land

zie statute acre of land

 

acre per pound

symbool: acre/lb;

zie akker per pond; zie ook Engelse –

 

actie

zie transacties

 

actief ...

zie radioactief ...

 

actief vermogen

grootheid van elektriciteit en magnetisme; synoniem: werkzaam vermogen; symbool: P; SI-eenheid: watt; identificatieformule: U*I*cos*; zie ook wisselstroom

 

activiteit

atomaire en moleculaire grootheid; symbool: A; afgeleide SI-eenheid: becquerel; identificatieformule: -dN/dt = *N; zie ook absolute –; becquerel, biologische –, enzym–, lineaire –, massieke –, molaire –, osmotische –, radio–, specifieke –, volume–, volumieke –

 

activiteitscoëfficiënt (van component B)

dimensieloze grootheid van (chemische) stof en materie; symbool: fB (voorheen ook *B); identificatieformule: *B = fB*BxB

 

activiteitsfactor

zie activiteitscoëfficiënt

 

actus

Romeinse lengtemaat, gedefinieerd als de lengte van de vore die de ploegos in één werkgang kan trekken (oorspronkelijk gesteld op 100, later op 120 voet);

vandaar ook een vlaktemaat (het kwadraat van de actus als lengtemaat);

1 = 4 clima (Rome);

1 = 12 pertica (Rome);

1 = 144 scripulum (Rome);

2 = 1 jugerum (Rome);

4 = 1 heredium (Rome);

400 = 1 centuria (Rome);

1.600 = 1 saltus (Rome);

zie ook dubbele –, Romeinse –

 

actus minimus (L.)

Romeinse vlaktemaat, ook wagenweg genaamd, gedefinieerd als de ruimte die een wagen nodig heeft om een jugerum in de breedte over te steken, dus een strook grond van 120 voet lang en (volgens de bronnen) 4 voet breed (de breedte is onwaarschijnlijk); zie ook Romeinse –

 

actus quadratus (L.)

Romeinse vlaktemaat, gewoonlijk kortweg actus genoemd; het beploegen van een dergelijke oppervlakte nam ongeveer een halve dag in beslag, waaruit het jugerum is ontstaan, de dubbele actus of dagwerk; zie ook Romeinse –

 

acupunctuur

zie fen, sun

 

acusti...

bij verbastering van Griekse leenwoorden respectere men zo veel mogelijk de klassieke Latijnse transcriptie (met inachtneming van algemene Nederlandse regels inzake de orthografie van bastaardwoorden); de Nederlandse schrijfwijze acousti... (onder Engelse en Franse invloed), akusti... (Duits), akousti... en zelfs akoesti... (volgens de voorkeurspelling van 1954 en 1995) wijkt van deze norm af; ongeacht de thans gangbare spelling wordt in dit lexicon de Latijnse vorm aangehouden

 

acustische impedantie

acoustic impedance (E.); grootheid van geluid; symbool: Za; SI-eenheid: pascal seconde per meterderde; identificatieformule: Zs/A; CGS-eenheid: dyne seconde per centimetervijfde; niet aanbevolen eenheid: acustische ohm; zie ook specifieke –

 

acustische momentane deeltjessnelheid

grootheid van geluid; synoniem: momentane deeltjessnelheid; symbool: u of v; SI-eenheid: meter per seconde; identificatieformule: *

 

acustische ohm

niet aanbevolen eenheid van acustische impedantie; geen symbool;

1 = 1 acoustic ohm (E.);

1 = 100.000 pascal seconde per kubieke meter;

ook gebezigd als synoniem van dyne seconde per centimetervijfde

 

acustisch vermogen

grootheid van geluid; synoniem: vermogen; symbool: P of eventueel W; SI-eenheid: watt

 

adagio

tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 66 tot 76 slagen per minuut; langzaam en bedaard; zie ook metronoom

 

adarkon

zie Oudperzische dareicus

 

adarma

gewichtseenheid, gedefinieerd onder drachme; zie ook Spaanse –

 

adarme

gewichtseenheid, gedefinieerd onder drachme; zie ook Argentijnse –, Braziliaanse –, Sansalvadoriaanse –

 

adauli

inhoudsmaat voor droge waren als graan (ook pehli), rijst en zout;

1 = 2/21 parah (Bombay; zout);

1 = 4 sihr (Bombay; graan);

1 = 7½ sihr (Bombay; rijst);

16 = 1 parah (Bombay; graan);

20 = 1 parah (Bombay; rijst)

 

addix

door Aristophanes (bij Eustathius) en Photius genoemde inhoudsmaat (* of *, addixis);

1 = 2 capitha (Oud-Perzië);

1 = 4¼ Attische choenix (Oud-Perzië);

zie ook Oudperzische –

 

addixis

zie Oudperzische addix

 

adee

lengtemaat, gedefinieerd onder adih

 

adelaar

zie rijksadelaar

 

ademhalingsfysiologie

zie compliance, elastance, resistance to fluid flow

 

Adense maund

gewichtseenheid;

1 = 14 kg

 

adhela

munteenheid;

8 = 1 anna (Bengalen);

zie ook Bengaalse –

 

adhi

munteenheid;

64 = 1 anna (Bengalen);

zie ook Bengaalse –

 

adih

lengtemaat;

1 = 0,265.8 meter (Madras);

1 = 1 adee

 

admiraliteit van de Maas

zie kabellengte

 

admiralty mile

Engelse maritieme lengtemaat (obsolete naam voor nautical mile), gedefinieerd onder zeemijl; zie ook Engelse –

 

admittantie

grootheid van elektriciteit en magnetisme; symbool: Y; SI-eenheid: siemens; identificatieformule: 1/Z = G + jB; zie ook wisselstroom

 

Adorp

bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “roede XV v[oet] 7 d[uim] 4,558 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”; vlaktematen: “gras (240 vierkante r[oede]; r[oede] = XV [voet] 7 d[uim]) 4.986,4 [vierkante meter] [dito]”.

 

adownlie

zie Birmaanse adownlie

 

Adschman (D.)

zie Ajmans(e) ...

 

Aduard

met betrekking tot de lengtematen merkt Van Swinden op: “De Roede houdt 15 Voeten, 10½ duimen, en derhalve 4M.653.97. De informatien bij den Heer Aeneae ingekomen geven 15 Voeten 7 duimen: doch ik oordeel mij aan die van den Heer [J. Baart] de la Faille te moeten houden.” De roedemaat (4,653.97 meter) veranderde Van Swinden naderhand in 4,386.2 meter. Voorts noteerde hij: “roede XV v[oet] 10½ d[uim] 4,643 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”; vlaktematen: “Aduwart: gras (240 vierkante r[oede]; r[oede] XV [voet] 10½ d[uim] 5.174,8 [vierkante meter] [dito]”; zie ook Den Ham

 

Aduwart

zie Aduard

 

AE

astronomical unit, astronomische eenheid, astronomische einheit (D.), unité astronomique (F.)

 

Aebutius

zie Ebutische voet

 

Aegina

eiland tussen Attica en Argolis; zie Egineïsch(e) ...

 

Aeginetisch(e) ...

zie Egineïsch(e) ...

 

Aelianus

zie Attische mina (72)

 

Aeneae

zie Abbenbroekse roede, Aduard, Amersfoort, Amsterdamse voet, Assendelft, Asten, Bakel, Beek en Donk, de Beemster, Beesterhamrik, Bellingwolde, Bergense roede (Kennemerland), Beugen, Beusichem, den Bommel, de Brede, Bredevoort, Brielse roede, Brielse voet, Broek in Waterland, Budel, Buren (Gld.), Coevorden, Departement van de Monden van den Yssel, Departement van de Ooster-Eems, Departement van de Wester-Eems, Deurne, Deventer houtvoet, Diemen, Diever, Dirksland, Doesburg, Doetinchem, Dongen, Doornspijk, Drechterlandse roede, Driewegen, Drimmelen, Drunen, Duizel, Dussen-Muilkerk, Eethen, Egmond-binnen, Elburg, Enschede, Epe, Erp, Esch, Ezinge, Ferwerd, Friese koningsroede, Fijnaart, Geersdijk, Gelderse roede, Gelkens, Gendringen, Gieten, Gorcumse roede, Gorcumse voet, Graft, Graftse roede, Grave, 's-Graveland, 's-Gravenmoer, Greup, 's-Grevelduin Kapel, Groot Waspik, Grijpskerk, Hardenberg, Harderwijk, Hattem, Heenvlietse roede, Heerde, 's-Heerenberg, Helmond, Herkingen, Heusden, de Hill, Hoevelaken, Hogelande, Hondsbosch, Hondsbosse roede, Huisduinense roede, Hijkersmilde, Katendrecht, Klaaswaal, Kruiningen, Langakkerschans, Langweer, Lommel, Loosdrechtse veenroede, St. Maartensdijk, Maire, Meliskerke, Meppel, Nederhemert, Nieuwkuijk, Nijbroek (Gld.), Nijmegen, Oldebroek, Onzenoord, Oterleek, Oudelande, Oosterland, Oudenbosch, Peulwijk, Purmerend, Purmerendse roede, Putten (op de Veluwe), Putten (Z.H.), Puttershoek, Raamsdonk, Rhoon, rondpalm, Rossum, Ruigenhil, Rijkevoort, Rijnlandse voet, Rijpse roede, Scherpenisse, Schiermonnikoog, Serooskerke, Sliedrecht, Sommelsdijkse roede, Son, Sprang, Steenbergen, Steenwijkerkarspel, Terborg, Texel, Texelse dijkroede, Tiel, Tilburg, Utrecht, Utrechtse roede, Valkenswaard, Varsseveld, Visvliet, Waalwijk, Wageningen, Warffum, Waterland, Waterlandse roede, Wemeldinge, Westkerke, Westzaan, Wilnis, Wognum, Zoelmond, Zuid-Holland, Zuidhollandse roede, Zuidhollandse voet, Zwolle, Zwollerkerspel

 

aeris

zie duodecim aeris, Romeins aes

 

aes (L.)

Latijn: koper, brons; algemene Romeinse aanduiding voor kopergeld, en vandaar voor geld in het algemeen; genitivus: aeris (sc. librae) = asses, bijvoorbeeld duodecim aeris = 12 as; zie ook Romeins –

 

aes grave

zie as libralis (L.)

 

aes rude (L.)

het oudste (ongemunte) Romeinse kopergeld; zie ook Romeins –

 

aes signatum (L.)

Romeins (koper)geld, ingevoerd door koning Servius en om deze reden wel aangeduid als Servianisch pond (waarmee het oude Romeinse muntpond bedoeld wordt); zie ook Romeins –

 

AE/(sin 1*)

parsec

 

aetting

inhoudsmaat voor vloeistoffen;

1 = 0,001.570.4 m3 (Finland);

1 = 6 kannor (Finland);

zie ook Finse –

 

aF

abfarad

 

Afar- und Issagebiet (D.)

zie Afar- en Issaland

 

Afar- en Issaland

ook Afar- und Issagebiet (D.), French Territory of the Afars and Issas, Territoire Français des Afars et des Issas (F.); geldstelsel: 1 Djibouti franc = 100 centime

 

afbrekingslijn

technisch tekensymbool: *

 

afbrekingsteken

zie koppelteken

 

afdeling

zie legerafdeling, ruiterafdeling, vlootafdeling

 

affiniteit

grootheid van (chemische) stof en materie; symbool: A; SI-eenheid: joule per mol; identificatieformule: *

 

afgeleide

zie partiële afgeleide

 

afgeleide van f(x)

symbool: f*(x)

 

afgeleide van f(x)van de 2e of ne orde

symbool: f*(x) respectievelijk f(n)(x)

 

afgestreken bushel

1,269.27 = 1 opgehoopte bushel (Engeland)

 

Afghaanse abbasi

munt;

1 = 20 paisa;

3 = 1 roepia

 

Afghaanse afghani

munteenheid waarvoor twee koersen gelden: 45 afghani = 1 Amerikaanse dollar (officieel) en 79,26 afghani = 1 Amerikaanse dollar (vrije koers in 1971);

1 = 100 pul (sinds 1926)

 

Afghaanse amani

munt (ook habibi en tilla);

1 = 30 roepia

 

Afghaans geldstelsel

tot 1925 gold de rupee-kabuli; in 1926 werd het decimale systeem ingevoerd (100 pul = 1 afghani); bij de koersherziening van 1926 werd 11 rupee gesteld op 10 afghani

 

Afghaanse grami

munteenheid;

4 = 1 tilla

 

Afghaanse habibi

zie Afghaanse amani

 

Afghaanse halmar

gewichtseenheid;

1 = 100 man;

1 = 448 kg

 

Afghaanse man

gewichtseenheid;

1 = 4 oka;

1 = 4,48 kg;

1 = 1.000 miskal;

100 = 1 halmar

 

Afghaanse miskal

gewichtseenheid;

1 = 0,004.48 kg;

1.000 = 1 man

 

Afghaanse musqual

muntgewicht;

1 = 0,004.6 kg

 

Afghaanse oka

gewichtseenheid;

1 = 1,12 kg;

4 = 1 man

 

Afghaanse paisa

munteenheid;

5 = 1 shahi;

10 = 1 senar;

20 = 1 abbasi;

30 = 1 quiran;

60 = 1 roepia

 

Afghaanse pul

munteenheid;

100 = 1 afghani (sinds 1926)

 

Afghaanse quiran

munteenheid;

1 = 30 paisa;

2 = 1 roepia

 

Afghaanse roepia

munteenheid (ook rupee);

1 = 2 quiran;

1 = 3 abbasi;

1 = 6 senar;

1 = 60 paisa;

30 = 1 amani, habibi of tilla

 

Afghaanse rupee

zie Afghaanse roepia

 

Afghaanse senar

munteenheid;

1 = 10 paisa;

6 = 1 roepia

 

Afghaanse shahi

munteenheid;

1 = 5 paisa

 

Afghaanse tilla

munt (gewicht sinds 1933: 0,004 kg);

1 = 4 grami;

zie ook Afghaanse amani

 

afghani

Afghaanse munteenheid;

1 = 100 pul (sinds 1926);

zie ook Afghaanse –

 

Afghanistan

zie Afghaans(e) ...

 

afkortingen

zie meervoudsvorm van afkortingen

 

aflopende reactie

chemisch symbool: ®

 

afnemen

zie exponentieel afnemen

 

Afrika

zie Equatoriaal Afrika, Noord-Afrika, Oost-Afrika, West-Afrika, Zuid-Afrika, Zuidwest-Afrika

 

Afrique Équatoriale (F.)

zie Equatoriaal Afrika

 

Afrique Équatoriale Française (F.)

zie Frans Equatoriaal Afrika

 

Afrique Occidentale (F.)

zie Westafrikaanse Monetaire Unie

 

Afrique Occidentale Britannique (F.)

zie Engels West-Afrika

 

Afrique Occidentale Française (F.)

zie Frans West-Afrika

 

Afrique Orientale (F.)

zie Oost-Afrika

 

Afrique du Sud (F.)

zie Zuid-Afrika

 

afschuiving

dimensieloze grootheid (deformatieverschijnsel) uit de vastestofmechanica; synoniem: schuifhoek; symbool: *; identificatieformule: *s/r

 

afschuivingshoek

zie afschuiving

 

afschuivingsmodulus

grootheid (deformatieverschijnsel) uit de vastestofmechanica; symbool: G; SI-eenheid: pascal; identificatieformule: *

 

afstand

zie brandpuntsafstand, geothermische afstand, loopafstand, schootsafstand, sterafstand

 

afstandswijzer Code Napoléon

besluit van 18 augustus 1803; zie Franse lieue, uur gaans

 

aftakking

elektrotechnisch symbool: *

 

afwijking

zie standaardafwijking

 

AG

atomgewicht (D.), atomic weight, atoomgewicht

 

ag

attogram

 

agalsch

lengtemaat;

1 = 5.333,33 meter (Turkije);

± 22 = 1 graad (Turkije);

zie ook Turkse –

 

agchel

oude spellingvariant van achel, gedefinieerd sub achtel

 

ager (L.)

zie akker, stadialis ager (L.)

 

agito

gewichtseenheid;

1 = 1 giro (Birma);

4 = 1 pehta (Birma);

zie ook Birmaanse –

 

agora

meervoud: agorot;

100 = 1 pound (Israël);

zie ook Israël

 

agorot

zie agora

 

Ägypten

zie Egypte

 

ahm

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder aam; zie ook Deens –, Mecklenburg-Schweriner –, Noors –, ohm

 

ai

Annamese gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-11 kg;

10 = 1 tran; zie ook Annamese –

 

aichkanne (D.)

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder ijkkan; zie ook Saksische –

 

aichmass (D.)

inhoudsmaat, gedefinieerd onder ijkmaat; zie ook Badense –, Frankfurter –, hell–

 

aime (F.)

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder aam; zie ook Antwerpse –, Brusselse –

 

A/in

ampere per inch

 

A/in2

ampere per square inch

 

air concentration

zie derived air concentration

 

aJ

attojoule

 

* + j*

voortplantingscoëfficiënt

 

Ajman

ook Adschman (D.); zie Ajmans ..., Verenigde Arabische Emiraten

 

Ajmans geldstelsel

100 dirham = 1 riyal (of ajman-riyal)

 

ake

gewichtseenheid;

36 = 1 benda (Ashanti);

zie ook aki, Guinese –

 

Akersloot

door Van Swinden gespeld als Akkersloot; bij de vlaktematen tekent hij aan: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”; zie ook Akersloots(e) ..., Hondsbosch

 

Akerslootse morgen

vlaktemaat;

1 = 360 vierkante roede;

1 = 7.507 m2

 

Akerslootse roede

lengtemaat;

1 = 4,567 meter;

1 = 16 voet

 

Akerslootse vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 20,86 m2;

360 = 1 morgen

 

Akerslootse voet

lengtemaat;

16 = 1 roede

 

A2kg-1m-2s4

farad

 

A2kg-1m-3s4

farad per meter

 

A-2kg.m2s-2

henry

 

A.kg-1m2s

ampère per kilogram meterkwadraat seconde

 

A-2kg.m.s-2

henry per meter

 

A2kg-1s4

ampèrekwadraat per kilogram secondevierde

 

A.kg-1s

ampère per kilogram seconde

 

aki

goudgewicht;

16 = 1 unze (Senegambië);

zie ook ake, Senegambische –

 

akker

Van Swinden omschrijft deze vlaktemaat of landmaat als volgt: “akker (ager) van 960 vierkante r[oeden] à 16 v[oet] houdende 4 grasen ieder a 240 vierkante roeden; men verstaat daar door een stuk bouwland, genoegsaam voor het onderhoud van eene familie: en 2e de ruimte tussen twee vorens van de ploeg”;

0,000.247.105.16 = 1 m2 (E.);

1 = 1 acker (D.);

1 = 1 acre (A., E., F.);

1 = 1 vierkante hectometer (Nederland, 1809);

1 = 1,27 Engelse acre (Schotland);

1 = 1½ arpent commun (F.);

1 = 1,62 Engelse acre (Ierland);

1 = 2 morgen (Saksen);

1 = 4 rood (A., E.);

1 = 10 vierkante ketting (Suriname);

1 = 50 are (F.);

1 = 63,229.828 m2 (A.);

1 = 140 vierkante rute (Saksen-Weimar);

1 = 150 vierkante rute (Hessen-Kassel);

1 = 160 vierkante perch (Ierland, Schotland);

1 = 160 vierkante rod (A., E.);

1 = 160 vierkante rute (Obenrudolstadt, Saksen-Meiningen);

1 = 200 vierkante roede (Saksen-Altenburg);

1 = 300 vierkante geometrische rute (Saksen);

1 = 960 vierkante roede (Harkstede, Kolham);

1 = 2.386,590.8 m2 (Hessen-Kassel);

1 = 2.849,717.9 m2 (volgens Staring) (Saksen-Weimar);

1 = 2.849,776.3 m2 (Saksen-Weimar);

1 = 2.897,727.2 m2 (Saksen-Meiningen);

1 = ± 3.262 m2 (Obenrudolstadt);

1 = ± 3.269 m2 (Untenrudolstadt);

1 = 4.046,71 m2 (E.);

1 = 4.046,856.422.4 m2 (exact) (Amerika; Engeland);

1 = 4.047,179 m2 (A.);

1 = 4.289,66 m2 (Suriname);

1 = 4.840 vierkante yard (E.);

1 = 5.139 m2 (volgens Staring) (Schotland);

1 = 5.141,997.4 m2 (Schotland);

1 = ± 5.200 m2 (volgens de Grote Oosthoek) (F.);

1 = 5.534,236.4 m2 (Saksen);

1 = 5.539,8 m2 (volgens Staring) (Saksen);

1 = 6.150 (Engelse) vierkante yard (Schotland);

1 = 6.331,239.3 m2 (F.);

1 = 6.443,122.8 m2 (Saksen-Altenburg);

1 = 6.556 m2 (Ierland);

1 = 7.840 Engelse vierkante yard (Ierland);

1 = 10.000 m2 (Nederland, 1809);

1 = 21.026,3 m2 (Harkstede, Kolham)

1 = 43.560 Rijnlandse vierkante voet (Suriname);

1 = 60.000 vierkante pied de roi (F.);

1,27 = 1 Schotse acre (E.);

± 1[1/3] = 1 relong (Straits-Settlements);

1,62 = 1 Ierse acre (E.);

2,116.54 = 1 Zuidafrikaanse morgen (E.);

± 2[1/3] = 1 bunder (Suriname);

4 = 1 gras (Harkstede);

10 = 1 vierkante furlong (A., E.);

30 = 1 yard of land (E.);

100 = 1 hide of land (E.);

640 = 1 mile of land (E.);

640 = 1 section (A.);

640 = 1 vierkante mile (E.);

zie ook acre, bos–, feldacker, Hessen-Kasseler acker, Nederlandse –, Obenrudolstadter acker, Saksen-Altenburger acker, Saksen-Coburger acker, Saksen-Meininger acker, Saksen-Weimarer acker, Saksische acker, Salland, Surinaamse –, Untenrudolstadter acker, waldacker

 

akker duim

Amerikaanse eenheid van volume; symbool: acre*in;

1 = 1 acre-inch (E.);

1 = 102,790 m3;

1 = 3.630 kubieke voet (exact)

 

akkereek

zie mud

 

akker per pond

eenheid van specifiek oppervlak; symbool: acre/lb;

1 = 1 acre per pound

1 = ± 8.921,79 vierkante meter per kilogram

 

Akkersloot

zie Akersloot

 

akker voet

inhoudsmaat, gebruikt in de waterbouwkunde (irrigatiewerken); symbool: acre*ft;

1 = 1 acre foot (E.) of acre-foot (E.);

1 = ± 1.233,48 m3,

1 = 43.560 kubieke voet (Engeland; exact)

 

akker voet per dag

Amerikaanse eenheid van volumestroomdebiet; symbool: acre*ft/d;

1 = 0,014.276.4 kubieke meter per seconde;

1 = 1 acre-foot per day (E.);

1 = 1.233,48 kubieke meter per dag;

1 = 43.560 kubieke voet per dag (exact)

 

akker voet per uur

Amerikaanse eenheid van volumestroomdebiet; symbool: acre*ft/h;

1 = 1 acre-foot per hour (E.);

1 = 1.233,48 kubieke meter per uur;

1 = 43.560 kubieke voet per uur (exact)

 

akoesti...

zie acusti...

 

AKSA

munteenheid;

1 = 1 rouble (Tuva);

zie ook Tuva

 

Akswijk

zie Middellie

 

a.l.

année de lumière (F.), lichtjaar, lichtjahr (D.), light year (E.)

 

*(*)

absorptiefactor, lineïeke absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiecoëfficiënt, spectrale absorptiefactor

 

alabastron

inhoudsmaat (*) voor zalf, genoemd in Marcus 14:3 en Lucas 7:38, volgens Epiphanius overeenkomend met ½ Romeinse sextarius (Hebreeuws); zie ook Hebreeuws –

 

Al'Arabiya ...

zie Saoedi-Arabië

 

Albaanse franka ari

munteenheid;

1 = 5 lek;

1 = 100 qindarka ari

 

Albaanse lek

munteenheid (ook lekë);

1 = 1 lekë (sinds 1947);

1 = 1 lire (sinds 1933-1944);

1 = 100 qindarka (sinds 1964);

1 = 100 qindarka leku;

5 = 1 franka ari

 

Albaanse lekë

munt; sinds 1947 aanduiding voor lek

 

Albaanse lire

munteenheid;

1 = 1 lek (sinds 1939-1944)

 

Albaanse qindarka

munteenheid;

100 = 1 lek (sinds 1964)

 

Albaanse qindarka ari

munteenheid;

100 = 1 franka ari

 

Albaanse qindarka leku

munteenheid;

100 = 1 lek

 

Albanië

ook Shqipëri; munteenheid: lek; 1 lek = 100 quintar (koers in 1970: f 0,30 of BF 4,1); zie ook Albaans(e) ...

 

Albertus van Oostenrijk

zie albertijn

 

albertijn

gouden munt uit de Zuidelijke Nederlanden (1600-1610), geslagen op naam van aartshertog Albertus van Oostenrijk (1559-1621) en Isabella Clara Eugenia (1566-1633), dochter van Philips II van Spanje (huwelijk 1598); ook dubbele albertijnen komen voor

 

album

1 = 1 albus; zie ook Deense –

 

albus

zilveren munt, geslagen van de veertiende tot de achttiende eeuw, die de grondslag vormde van het muntstelsel van de vorstendommen langs de Nederrijn; vlakte- en inhoudsmaat;

1 = 0,001.449.179.6 m3 (Denemarken);

1 = 1 album;

1 = 2 penge (Denemarken);

96 = 1 korntonne (Denemarken);

96 = 1 töndeland (Denemarken);

zie ook Deense –

 

Al Djoumhouria Attanusia

zie Tunesië

 

d'Alembert

zie operator van d'Alembert

 

alen

lengtemaat, gedefinieerd onder el; zie ook Deense –, Noorse –, vierkante –, IJslandse –

 

Alexander de Grote

zie Attisch geldstelsel

 

Alexander d'or

gouden munt van 20 ley (Bulgarije); zie ook Bulgaarse –

 

Alexandrië

zie Egyptische ardeb, Egyptische rub

 

Alexandrijns handelsgewicht

een Egyptisch uckkagewicht;

1 = 1,272.42 kg;

1 = 412 Egyptische drachme

 

alfa

zie alpha

 

alfabet

zie Grieks alfabet

 

algemene luchtdoorlatendheid

zie luchtdoorlatendheid

 

algemene relativiteitstheorie

de uit 1915 daterende theorie van Albert Einstein (1879-1955) betreffende de zwaartekracht

 

algemene ruwheid

zie ruwheid

 

Algerije

ook Algerië; zie Algerijns(e) ..., centime, dinar

 

Algerijnse centime

munteenheid;

100 = 1 dinar (sinds 1 april 1964);

100 = 1 franc

 

Algerijns deel

gewichtseenheid;

1 = ± 0,000.189.611 kg;

20 = 1 drachme;

2.880 = 1 rottel attari

 

Algerijnse dinar

munteenheid;

1 = 100 centime (sinds 1 april 1964)

 

Algerijnse drachme

gewichtseenheid;

1 = ± 0,003.792.222 kg;

1 = 20 deel;

144 = 1 rottel attari

 

Algerijnse franc

munteenheid;

1 = 100 centime

 

Algerijns grein

gewichtseenheid;

1 = 0,000.051.75 kg;

4 = 1 kirat

 

Algerijnse kantar

gewichtseenheid;

1 = 100 rottel

 

Algerijnse karub

gewichtseenheid;

1 = 0,000.194.310.42 kg;

24 = 1 mitkâl

 

Algerijnse kirat

gewichtseenheid (diamantgewicht);

1 = 0,000.207 kg;

1 = 4 grein

 

Algerijnse mitkâl

gewichtseenheid (goudgewicht);

1 = 0,004.663.45 kg;

1 = 24 karub

 

Algerijnse rottel

gewichtseenheid;

100 = 1 kantar

 

Algerijnse rottel attari

gewichtseenheid voor waren van uiteenlopende aard, met uitzondering van groenten en gedroogde vruchten;

1 = 0,546.08 kg;

1 = 16 uckia;

1 = 144 drachme;

1 = 2.880 deel

 

Algerijnse rottel föddi

gewichtseenheid (zilvergewicht);

1 = 0,497.435 kg

 

Algerijnse rottel gheddari

gewichtseenheid voor groenten;

1 = 0,614.34 kg

 

Algerijnse rottel kébir

gewichtseenheid voor gedroogde vruchten;

1 = 0,921.51 kg

 

Algerijnse uckia

gewichtseenheid;

1 = 0,034.13 kg;

16 = 1 rottel attari

 

Algiers

geldstelsel voorheen als in Frankrijk; zie Algerijns(e) ...

 

ALI

annual limit of intake

 

alkalische fosfatase

zie Bodanskyeenheid

 

Al Khaima

zie Ras Al Khaima

 

Al Kiwain (D.)

zie Umm Al Kiwain (D.)

 

Alkmaar

bij de lengtematen tekent Van Swinden aan: “de Commissie het zelfde, naar alle berichten, en naar eene ijzeren staaf van 5 voeten aan haar uit Alkmaar gezonden”; bij de vlaktematen deelt hij mee: “Volgens de Commissie morgen à 800 vierkante r[oeden] 9.248 [vierkante meter]”; zie ook Alkmaars(e) ..., Bergen, Honsbosch, Texel

 

Alkmaarse duim

lengtemaat (onder meer aangewend als molenmakersmaat);

1 = 0,023.6 meter;

12 = 1 voet

 

Alkmaarse houtmaat

zie de Beemster, Hondsbosch, Purmerend, Purmerendse roede

 

Alkmaars last

inhoudsmaat;

1 = 36 zak

 

Alkmaarse morgen

vlaktemaat;

1 = 600 vierkante roede;

1 = 6.756 m2

 

Alkmaars pond

gewichtseenheid;

1 = 0,468.6 kg

 

Alkmaarse roede

lengtemaat;

1 = 3,356 meter (Staring);

1 = 3,397.596 meter (Van Swinden);

1 = 12 voet (Amsterdamse maat), of anders gezegd: 12 Amsterdamse voet; zie ook Muiden

 

Alkmaarse vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 11,26 m2;

600 = 1 morgen

 

Alkmaarse voet

lengtemaat (onder meer aangewend als molenmakersmaat);

1 = 0,283.133 meter;

1 = 12 duim;

12 = 1 roede (Amsterdamse maat)

 

Alkmaarse zak

inhoudsmaat;

36 = 1 last

 

Allahabadse maund

gewichtseenheid;

1 = 40 seer;

1 = 44,789 kg

 

Allahabadse seer

gewichtseenheid;

1 = 1,119.725 kg;

1 = 96 tola;

40 = 1 maund

 

Allahabadse tola

gewichtseenheid;

1 = 0,011.663.802 kg;

96 = 1 seer

 

allegramente

tempoaanduiding in de muziek; opgeruimd en vrolijk

 

allegrettino

tempoaanduiding in de muziek; iets langzamer dan allegretto

 

allegretto

temoaanduiding in de muziek; licht, opgeruimd, vlug en levendig; zie ook allegrettino

 

allegro

tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 120 tot 168 slagen per minuut (snel, levendig en vrolijk); zie ook metronoom

 

Allemagne (F.)

zie Duitsland

 

alma

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda; zie ook Turkse –

 

Al-Mamlakah Al'Arabiya As-Sa'udiya

zie Saoedi-Arabië

 

Al Mamlakah al Maghrebia

zie Marocco

 

al Mamlaka al Oerdoeniya al Hasjimiya

zie Jordanië

 

Almelo

bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Te Almelo houdt een Spint Lands 12 Treden, ieder van drie Voeten”.

 

Almir-Hamrik

in het voormalige Departement van de Wester-Eems; bij de lengtematen noteert Van Swinden: “roede XV v[oet] 4,387 [meter]; XV v[oet] 2½ d[uim] 4,448 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”; vlaktematen: “gras (240 vierk[ante] r[oede]; r[oede] XV [voet] 2½ d[uim] 4.749,3 [vierkante meter]; juck (240 vierk[ante] r[oede]; r[oede] XV [voet]) 4.620 [vierkante meter] [dito]”.

 

almud

vlakte- en inhoudsmaat, gedefinieerd onder almuda;

1 = 1 estajo (West-Indië);

1 = 35,02 m2 (West-Indië);

1 = 50 vierkante vara (West-Indië);

zie ook Mexicaanse –, Middenamerikaanse –, Spaanse –, Turkse –, Westindische –

 

almuda

vlakte- en inhoudsmaat; als vlaktemaat:

1 = 1 almud (Mexico; Midden-Amerika; Spanje; Turkije; West-Indië);

1 = 1 celemin (Peru);

1 = 1 Chileense almude (Peru);

1 = 1 estajo (Mexico, Midden-Amerika);

1 = 35,02 m2 (Midden-Amerika);

1 = 35,112 m2 (Mexico);

1 = 50 vierkante vara (Mexico, Midden-Amerika);

1 = 439 estadale (Peru);

1 = 4.608 vierkante vara (Spanje);

1 = 4.941 m2 (Peru);

2 = 1 fanega (Spanje);

12 = 1 fanegada (Peru);

als inhoudsmaat voor vloeistoffen:

1 = 0,005.204.66 m3 (Turkije);

1 = 0,016.740 m3 (Brazilië);

1 = 0,016.741 m3 (Portugal);

1 = 0,017.7 m3 (Madagascar);

1 = 0,025.363 m3 (Porto, Portugal);

1 = 1 alma of almud (Turkije);

1 = 1 amalde (Portugal);

1 = 2 pote (Portugal);

1 = 12 canada (Portugal)

1 = 24 meia canada (Portugal);

1 = 48 quartillo (Portugal);

1 = 96 meia quartillo (Portugal);

12 = 1 fanega (Mexico, voor 1866);

26 = 1 tonelada (Portugal);

30 (soms 32) = 1 pipa (Portugal);

zie ook Mexicaanse –, Peruaanse –

 

almude

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda;

1 = 1 Peruaanse almuda (Chili);

1 = 2 pote (Brazilië);

zie ook Braziliaanse –, Chileense –, Madagaskische –, Portugese –, Spaanse –

 

aln

lengtemaat (meervoud: alnar), gedefinieerd onder el; zie ook Finse –, Zweedse –

 

alna

lengtemaat, gedefinieerd onder el; zie ook Spaanse –

 

alnar

meervoud van aln (zie aldaar)

 

alpha

de eerste letter van het Griekse alfabet (ook alfa); symbool: * (als hoofdletter: A)

 

alphagolven

in de elektroëncefalografie potentiaalschommelingen met een frequentie van 8 tot 14 per seconde

 

Alphons d'or

gouden munt van 5 dollar of 5 Franse franc, in 1902 overeenkomend met 3,6 Deense krone (Deens West-Indië); zie ook Deens-Westindische –, Spaanse –

 

Al Qiwain

zie Umm Al Qiwain

 

alquantor

wiskundig symbool: *

 

alqueire

inhoudsmaat voor graan en andere droge waren;

1 = 0,011.857 m3 (Brazilië);

1 = 0,013.840.8 m3 (Portugal);

1 = 0,017.465 m3 (Porto, Portugal);

1 = 0,04 m3 (Brazilië);

1 = 2 meio alqueire (Portugal);

1 = 4 quarto (Portugal);

1 = 8 octava (Portugal);

1 = 16 salamin (Portugal);

1 = 32 maquia (Portugal);

4 = 1 fanga (Portugal);

60 = 1 moio (Portugal);

zie ook Braziliaanse –, meio –, Portugese –

 

alte mass

zie Frankfurter aichmass

 

Altenburg

zie Saksen-Altenburg

 

altgrad (D.)

eenheid van vlakke hoek, gedefinieerd onder graad

 

altine

munteenheid;

1 = 0,03 roebel (Rusland);

zie ook Russische –

 

altilik

munteenheid;

1 = 5 of 6 piaster (Turkije);

zie ook Turkse –

 

Altona

lengtematen als te Hamburg; zie Altonaer ...

 

Altonaer biertonne

zie Altonaer tonne

 

Altonaer centner

gewichtseenheid;

1 = 54 kg;

1 = 112 pfund;

1 = 3.584 loth;

1 = 14.336 quentchen;

1 = 57.344 pfenning

 

Altonaer fass

inhoudsmaat;

1 = 0,054.961.519 m3;

1 = 1 Hamburger fass;

60 = 1 last

 

Altonaer kwartier

zie Altonaer quartier

 

Altonaer last

inhoudsmaat;

1 = 3,297.691.14 m3;

1 = 60 fass

 

Altonaer loth

gewichtseenheid;

1 = 0,015.066.964.29 kg;

3.584 = 1 centner

 

Altonaer pfenning

gewichtseenheid;

1 = 0,000.941.685.267.9 kg;

57.344 = 1 centner

 

Altonaer pfund

gewichtseenheid;

1 = 0,482.142.857 kg;

12 = 1 centner

 

Altonaer quartier

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook kwartier);

1 = 0,000.905.937.5 m3 (bier)

96 = 1 tonne (bier)

 

Altonaer quentchen

gewichtseenheid;

1 = 0,003.766.741.071 kg;

14.336 = 1 centner

 

Altonaer tonne

als vlaktemaat:

1 = 300 vierkante roede;

1 = 6.307 m2;

als inhoudsmaat voor bier (ook biertonne):

1 = 0,086.976 m3 (bier);

1 = 96 quartier (bier)

 

Altonaer vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 21,023 m2;

300 = 1 tonne

 

aluminiumlaagjes

zie schaal van Benoist

 

aluminium munten

zie Riauarchipel, St. Pierre and Miquelon, West-Irian

 

am

attometer

 

A/m

ampère per meter

 

A×m2

ampère meterkwadraat, ampère vierkante meter

 

A/m2

ampere per square metre, ampère per vierkante meter

 

amalde

inhoudsmaat voor vloeistoffen, gedefinieerd onder almuda; zie ook Portugese –

 

amani

Afghaanse munt (ook habibi en tilla);

1 = 30 roepia; zie ook Afghaanse –

 

Amarat al-Bahrain

zie Bahreins(e) ...

 

ambtelijke maat

zie Chinese tsji

 

Ambt Esens

zie Departement van de Ooster-Eems

 

Ameidese duim

lengtemaat;

12 = 1 voet

 

Ameidese roede

lengtemaat; gold ook in Tienhoven en was dezelfde als de Zuidhollandse roede;

1 = 3,616.663.7 (volgens Van Swinden, die hieraan overigens twijfelt, 3,615.84) meter;

1 = 12 voet

 

Ameidese voet

lengtemaat;

1 = 0,301.388.64 (volgens Van Swinden 0,301.320) meter;

1 = 12 duim;

12 = 1 roede

 

America

zie Amerikaans(e) ..., United States of America

 

American Petroleum Institute

zie graad American Petroleum Institute

 

Amerikaans(e) ...

de benamingen en de symbolen worden soms gecombineerd met de aanduiding US (United States) of USA (United States of America), ter onderscheiding van de Engelse (UK) eenheden, bijvoorbeeld: USbu = Amerikaanse bushel; ter nadere aanduiding van Amerikaanse begrippen wordt in dit lexicon de afkorting (A.) gebezigd, op dezelfde wijze als (D.) = Duits, (E.) = Engels, (F.) = Frans; zie ook graad Amerikaans, Middenamerikaans(e), Zuid-Amerika

 

Amerikaanse acre

vlaktemaat van tweeërlei grootte (ook statute acre en statute acre of land); symbool: A;

1 = 4 rood;

1 = (volgens verschillende opgaven:) 63,229.828, 4.046,9 of 4.047,179 m2;

1 = 160 vierkante rod;

10 = 1 vierkante furlong;

640 = 1 section

 

Amerikaanse barrel

inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (onder meer voor aardolie, benzine, petroleum en andere olieproducten); symbool: bbl;

1 = ± 0,015.627 of (voor petroleum) 0,158.98 m3;

1 = 31 à 42 gallon (31 voor bier; 31½, in sommige staten 32; 36; voor petroleum 40 of ± 42);

1 = 86[2/3] dry quart (cranberries);

1 = 105 dry quart;

2 = 1 hogshead;

6,29 (voor petroleum); ook 8,386.6 of 8,648.6 = 1 m3

 

Amerikaanse barrel bulk

inhoudsmaat;

1 = 0,141.58 m3;

1 = 5 kubieke voet;

7,063.0 = 1 m3

 

Amerikaanse bushel

inhoudsmaat voor droge waren (ook genaamd standard bushel); symbool: bu of USbu;

± 0,000.464.891 = 1 kubieke inch;

± 0,000.464.998 = 1 kubieke inch;

1 = ± 0,035.239.1 m3;

1 = 0,968.95 Engelse bushel;

1 = 4 peck;

1 = 8 gallon;

1 = 64 dry pint;

1 = 77,627.413 Engels pound avoirdupois (gedistilleerd water);

1 = 2.150,42 Amerikaanse of Engelse kubieke inch;

1,032.05 = 1 Engelse bushel;

28,378 = 1 m3;

80 = 1 ton

 

Amerikaanse cable

zie Amerikaanse cablelength

 

Amerikaanse cablelength

lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook cable en kabellengte);

1 = 100 of 120 fathom;

1 = 182,88 of 219,456 meter;

1 = 200 yard;

1 = 720 foot

 

Amerikaanse cent

zie Amerikaanse dollarcent

 

Amerikaanse cental

gewichtseenheid;

1 = 25/28 hundredweight;

1 = 4 quarter;

1 = 45,359.26 kg (in Connecticut, Massachussets, New York en Texas);

1 = 100 pound avoirdupois;

20 = 1 ton

 

Amerikaanse centare

vlaktemaat; synoniem: centiare of vierkante meter;

100 = 1 are

 

Amerikaanse chain

lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook landmetersketting);

1 = ± 18,288 of 20,116.426 meter;

1 = 22 (standard) yard;

1 = 60 foot;

1 = 100 schakel;

10 = 1 furlong

 

Amerikaanse chaldron

inhoudsmaat voor steenkool;

1 = 1,305.18 m3;

1 = 36 coal bushel;

1 = 48,643.75 kubieke foot

 

Amerikaanse circular inch

vlaktemaat, gedefinieerd als de oppervlakte van een cirkel met een diameter van 1 inch; symbool: cir in;

1 = 0,000.506.71 m2;

1 = 106 circular mil;

1.973,5 = 1 m2

 

Amerikaanse circular mil

vlaktemaat, gedefinieerd als de oppervlakte van een cirkel met een diameter van 1 mil; symbool: cir mil;

1 = 5,067.1×10-10 m2;

1 = 10-6 circular inch

 

Amerikaanse coal bushel

inhoudsmaat voor steenkolen;

1 = 0,036.255 m3;

1 = 2.217,62 Engelse kubieke inch;

36 = 1 chaldron

 

Amerikaanse cord

inhoudsmaat (van uiteenlopende grootte) voor brandhout;

1 = ± 3,567.8 of ± 3,624.358 m3;

1 = 126 of 128 kubieke foot;

1 = 128 Engelse kubieke foot

 

Amerikaanse cubic foot

inhoudsmaat (ook kubieke foot of kubieke voet); symbool: cu ft of ft3;

± 0,133.678 = 1 liquid gallon;

1 = 0,028.316.846 m3;

1 = 7,476 gallon;

1 = ± 7,480.617 liquid gallon;

1 = 1.728 kubieke inch;

5 = 1 barrel bulk;

27 = 1 kubieke yard;

35 = 1 displacement ton;

35,314.667 = 1 m3;

40 = 1 ocean ton of shipping ton;

48,643.75 = 1 chaldron;

126 of 128 = 1 cord

 

Amerikaanse cubic inch

inhoudsmaat (ook kubieke duim en kubieke inch); symbool: cu in of in3;

1 = 0,000.016.387.064 m3;

1 = ± 0,000.464.891 bushel;

1 = ± 0,000.464.998 bushel;

1 = ± 0,001.860.084 peck;

1 = ± 0,001.860.101 peck;

1 = ± 0,004.329.004 gallon;

1 = ± 0,004.329.175 gallon;

1 = ± 0,014.879.965 quart;

1 = ± 0,014.880.675 quart;

1 = ± 0,014.880.952 quart;

1 = ± 0,014.880.952 quart;

1 = ± 0,017.315.262 quart;

1 = ± 0,017.316.017 quart;

27,701.5: zie pound avoirdupois;

57,75 of ± 67,2 = 1 quart;

231 = 1 gallon;

1.728 = 1 kubieke foot;

2.150,42 = 1 bushel of Winchester bushel;

61.023,744.1 = 1 m3

 

Amerikaanse cubic yard

inhoudsmaat (ook kubieke yard); symbool: cu yd of yd3;

1 = 27 kubieke foot;

1 = 201,97 gallon;

1,308 = 1 m3

 

Amerikaanse cup

inhoudsmaat;

± 2 = 1 liquid pint

 

Amerikaanse degree

zie graad

 

Amerikaanse dime

zie Amerikaanse dollar (0,1)

 

Amerikaanse displacement ton

inhoudsmaat;

1 = 0,991.09 m3;

1 = 35 kubieke foot;

1,009.0 = 1 m3

 

Amerikaanse dollar

munteenheid, verdeeld in 100 dollarcent;

0,01: bronzen munt, genaamd cent of dollarcent;

0,02: bronzen munt;

0,03: oude zilveren munt met een gehalte van 75%;

0,05: oude zilveren munt met een gehalte van 75%;

0,05: nikkelen munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 75% koper en 25% nikkel;

0,1: zilveren munt, genaamd dime, met een gewicht van 0,002.5 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);

0,2: zilveren munt met een gewicht van 0,005 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);

0,25: zilveren munt met een gewicht van 0,006.25 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);

0,5: zilveren munt met een gewicht van 0,012.5 kg en een gehalte van 90% (wettig betaalmiddel tot 5 dollar);

0,8 = 1 austral (Argentinië; 17 juni 1985);

1: gouden munt met een gewicht van 0,001.672 kg en een gehalte van 90% (1837); de koers ervan bedroeg in 1902 f 2,47;

1: zilveren munt (tekenmunt) met een gewicht van 0,026.729.6 kg en een gehalte van 90% (1837); de koers ervan bedroeg in 1902 f 2,53 à f 2,55;

1: zilveren munt, ook genaamd trade dollar, met een gewicht van 0,027.215.6 kg en een gehalte van 90%; sinds 1878 buiten koers (was in 1902 nog handelsmunt voor het verkeer met Oost-Azië);

1: zie Afghaanse afghani (45 en 79,26);

1: zie Argentijse peso (10 en ± 15,10);

1: zie Costaricaanse colón (8,54 à 8,60);

1 = 9,37 à 9,42 Braziliaanse cruzeiro (koers op 17-2-1976);

2½: gouden munt, genaamd quarter eagle, met een gewicht van 0,004.179 kg en een gehalte van 90%;

3: gouden munt met een gehalte van 0,005.015 kg en een gehalte van 90%;

5: gouden munt, genaamd half eagle, met een gewicht van 0,008.359 kg en een gehalte van 90%;

10: gouden munt, genaamd eagle, met een gewicht van 0,016.718 kg en een gehalte van 90%;

20: gouden munt, genaamd double eagle, met een gewicht van 0,033.436 kg en een gehalte van 90%

 

Amerikaanse dollarcent

munteenheid (0,01 dollar), ook genaamd cent;

10 = 1 dime

 

Amerikaanse double eagle

gouden munt; zie 20 dollar

 

Amerikaanse dram

gewichtseenheid; symbool: dr of USdr; synoniem: apothecaries' dram; troy dram;

1 = ± 0,003.887.93 kg;

1 = 60 grain;

zie ook Engelse drachm

 

Amerikaanse dram apothecaries'

gewichtseenheid;

1 = 3 scruple apothecaries';

8 = 1 ounce apothecaries'

 

Amerikaanse dram avoirdupois

gewichtseenheid;

16 = 1 ounce avoirdupois;

256 = 1 pound avoirdupois

 

Amerikaanse drop

zie Amerikaanse minim

 

Amerikaanse dry barrel

inhoudsmaat voor droge waren; symbool: dry bbl (US);

1 = ± 0,115.627 m3;

1 = 7.056 Engelse kubieke inch

 

Amerikaanse dry bushel

inhoudsmaat voor droge waren;

± 0,107.427 = 1 liquid gallon

 

Amerikaanse dry gallon

inhoudsmaat;

1 = ± 0,004.404.88 m3;

1 = 4 dry quart;

2 = 1 peck

 

Amerikaanse dry pint

inhoudsmaat voor droge waren; symbool: dry pt of USdry pt; synoniem: pint;

1 = ± 0,000.550.610 m3;

2 = 1 dry quart;

64 = 1 bushel;

1.816,2 = 1 m3

 

Amerikaanse dry quart

inhoudsmaat voor droge waren; symbool: USdry qt; synoniem: quart;

± 0,859.129 = 1 liquid quart;

± 0,969 = 1 quart;

1 = 0,001.101.2 m3;

1 = ± 0,290.912 gallon;

1 = 1,032 quart;

1 = ± 1,163.968 liquid quart;

1 = 2 dry pint;

± 3,437.455 = 1 gallon;

4 = 1 dry gallon;

8 = 1 peck;

86[2/3] = 1 barrel (cranberries);

105 = 1 barrel;

908,1 = 1 m3

 

Amerikaanse eagle

gouden munt; zie 10 dollar

 

Amerikaanse fathom

lengtemaat (ook vadem);

100 = 1 cable(length);

110 = 1 furlong;

120 = 1 cablelength

 

Amerikaanse fluid dram

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook fluidram); symbool: fl dr, * of USfl dr;

1 = ± 0,000.003.696.69 m3;

1 = 60 minim;

8 = 1 fluid ounce;

32 = 1 gill;

270.520 = 1 m3

 

Amerikaanse fluid ounce

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook fluidounce); symbool: fl oz, * of USfl oz;

1 = 0,000.029.573.529.6 m3;

1 = 8 fluid dram;

1 = 480 minim;

4 = 1 gill;

16 = 1 liquid pint;

33.814,022.66 = 1 m3

 

Amerikaanse foot

lengtemaat (ook voet); symbool: ft; synoniem: Ramsden's link;

1 = 0,304.796 meter;

1 = 1 Engelse foot;

1 = 12 inch;

3 = 1 (standard) yard;

15 = 1 roede;

16½ = 1 rod;

60 = 1 landmetersketting;

100 = 1 Ramsden's chain;

660 = 1 furlong;

720 = 1 cablelength;

5.280 = 1 statute mile;

6.080,2 = 1 Amerikaanse of Engelse geographical mile

 

Amerikaanse furlong

lengtemaat; symbool: fur;

1 = 10 Amerikaanse of Gunter's chain;

1 = 40 rod;

1 = 110 fathom;

1 = 201,164.26 meter;

1 = 220 (standard) yard;

1 = 660 foot;

8 = 1 mile of statute mile

 

Amerikaanse gallon

inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen (ook standard gallon); symbool: C, gal of USgal;

± 0,004.329.004 of ± 0,004.329.175 = 1 kubieke inch;

± 0,290.912 = 1 dry quart;

± 0,3 = 1 Engelse liquid quart;

1 = (exact) 0,003.785.411.784 m3 (volgens Drazil);

1 = 2/73 liquid barrel;

1 = 0,133.681 kubieke voet (volgens Drazil) of 1/7,476 (= ± 0,133.761.369) kubieke voet (andere bronnen);

1 = 0,832.674 Engelse gallon;

1 = 3,33 Engelse liquid quart;

1 = ± 3,437.455 dry quart;

1 = 4 (liquid) quart;

1 = 8 (liquid) pint;

1 = 8,338.882.2 pound avoirdupois (sc. de inhoud van deze hoeveelheid gedistilleerd water, gemeten bij een temperatuur van 39,8 graad Fahrenheit);

1 = 32 gill;

1 = 231 kubieke duim of kubieke inch (per definitie);

1 = 58.372,175.7 Engelse grain troy (sc. gedistilleerd water van 39,8 graad Fahrenheit);

1,200.94 of 1,200.95 = 1 Engelse gallon;

2 = 1 peck;

8 = 1 bushel;

31 = 1 barrel (bier);

31½ = 1 (liquid) barrel;

32 = 1 barrel (in sommige staten);

36 = 1 barrel;

40 of ± 42 = 1 barrel (petroleum);

42 = 1 oil barrel;

63 = 1 hogshead;

201,97 = 1 kubieke yard;

264,15 (ook 264,17 of 264,18) = 1 m3;

640 = 1 ton;

zie ook per –

 

Amerikaanse gallon per cubic foot

symbool: USgal/ft3; verhoudingsgetal: ± 0,133.681

 

Amerikaanse gallon per day

symbool: USgal/d;

1 = ± 4,381.26×10-8 kubieke meter per seconde

 

Amerikaanse gallon per hour

symbool: USgal/h;

1 = ± 1,051.50×10-6 kubieke meter per seconde

 

Amerikaanse gallon per mile

zie Amerikaanse gallon per mijl

 

Amerikaanse gallon per minute

zie Amerikaanse gallon per minuut

 

Amerikaanse gallon per minuut

E.: gallon per minute; eenheid van volume flow rate (E.); symbool: USgal/min;

1 = ± 0,000.063.090.2 kubieke meter per seconde

 

Amerikaanse gallon per mijl

E.: gallon per mile; eenheid van brandstofverbruik (fuel consumption); symbool: USgal/mile;

1 = ± 2,352.15×10-6 metertweede;

1 = ± 2,352.15 liter per kilometer

 

Amerikaanse gallon per pond

E.: gallon per pound; eenheid van specific volume (E.); symbool: USgal/lb;

1 = ± 0,008.345.40 kubieke meter per kilogram

 

Amerikaanse gallon per pound

zie Amerikaanse gallon per pond

 

Amerikaanse gallon per second

zie Amerikaanse gallon per seconde

 

Amerikaanse gallon per seconde

E.: gallon per second; eenheid van volume flow rate (E.); symbool: USgal/s;

1 = 0,003.785.41 kubieke meter per seconde

 

Amerikaanse gallon per uur

E.: gallon per hour; eenheid van volume flow rate (E.); symbool: USgal/h;

1 = 0,000.001.051.50 kubieke meter per seconde

 

Amerikaans geldstelsel

nader geregeld bij wet van 12 februari 1873, 28 februari 1878 (blandbill) en 14 juli 1890 (silverbill). Bij wet van 21 februari 1852 is de vrije aanmunting van zilver gestaakt. De waarde van de gouden dollar is feitelijk veel hoger dan die van de zilveren (aldus een mededeling uit 1902). De laatstgenoemde is wettelijk geld (lawful money), evenals de papieren dollar (greenbacks). Vandaar goudagio (ongeveer 15%). Teneinde tegemoet te komen aan de wensen van de zilverkoningen werd bij de blandbill bepaald dat maandelijks door de staat 2 à 4 miljoen dollar zou worden aangemunt. Hierbij werd geen rekening gehouden met de behoefte aan deze munt, zodat de Unie kostbare kelders moest bouwen om de overtollige dollars op te bergen (Fort Knox in Kentucky). Sinds 1 juli 1891 worden nog slechts zilveren dollars aangemaakt wanneer dit nodig is om papieren geld in te wisselen; zie ook Engelse Maagdeneilanden

 

Amerikaanse geografische mijl

zie Amerikaanse geographical mile

 

Amerikaanse geographical mile

lengtemaat (ook geografische mijl); symbool: geogr mi;

0,217.3 = 1 statute mile;

1 = 6.080,2 foot;

3 = 1 nautical league

 

Amerikaanse gill

eenheid van capaciteit of volume (inhoudsmaat voor vloeistoffen); symbool: gi of USgill;

1 = ± 0,000.118.294 m3;

1 = 4 fluid ounce;

1 = 32 fluid dram;

4 = 1 liquid pint;

32 = 1 gallon;

8.453,8 = 1 m3

 

Amerikaanse grain

gewichtseenheid; symbool: USgr;

60 = 1 dram

 

Amerikaanse grain apothecaries'

gewichtseenheid;

20 = 1 scruple apothecaries'

 

Amerikaanse grain avoirdupois

gewichtseenheid;

7.000 = 1 pound avoirdupois

 

Amerikaanse gross ton

geen Amerikaanse, maar Engelse gewichtseenheid, namelijk de Engelse ton (in Amerika ook aangeduid als long ton

 

Amerikaanse Gunter's chain

lengtemaat (ook surveyer's chain);

0,049.710 = 1 meter;

1 = 20,116.8 meter;

1 = 100 Gunter's link;

10 = 1 furlong

 

Amerikaanse Gunter's link

lengtemaat;

1 = 0,201.17 meter;

1 = 7,92 inch;

4,971.0 = 1 meter

100 = 1 Gunter's chain

 

Amerikaanse half eagle

gouden munt ter waarde van 5 dollar, met een gewicht van 0,008.359 kg en een gehalte van 90%

 

Amerikaanse hogshead

inhoudsmaat; symbool: hhd;

1 = ± 0,238.481 m3;

1 = 2 barrel;

1 = 63 gallon

 

Amerikaans hundredweight

gewichtseenheid; synoniem: nett hundredweight en short hundredweight; symbool: cwt of UScwt;

25/28 = 1 cental;

1 = ± 45,359.2 of 50,802.345.44 kg;

1 = 112 pound avoirdupois;

20 = 1 gewichtston

 

Amerikaanse inch

lengtemaat; symbool: in;

1 = 1.000 mil;

7,92 = 1 Gunter's link;

7,92 = 1 schakel;

12 = 1 foot;

30: zie Amerikaans pound avoirdupois;

36 = 1 standard yard;

36 = 1 Canadese verge;

39,37 = 1 meter (exact);

zie ook Amerikaanse survey foot

 

Amerikaanse internationale volt

symbool: USVint;

1 = ± 1,000.330 volt (experimenteel)

 

Amerikaanse internationale ohm

symbool: US*;

1 = ± 1,000.495 ohm (experimenteel)

 

Amerikaanse kabellengte

zie Amerikaanse cablelength

 

Amerikaanse kubieke duim

zie Amerikaanse cubic inch

 

Amerikaanse kubieke foot

zie Amerikaanse cubic foot

 

Amerikaanse kubieke inch

zie Amerikaanse cubic inch

 

Amerikaanse kubieke voet

zie Amerikaanse cubic foot

 

Amerikaanse kubieke yard

zie Amerikaanse cubic yard

 

Amerikaanse landmetersketting

zie Amerikaanse chain

 

Amerikaanse landmile

lengtemaat;

1 = 52,8 Ramsden's chain

 

Amerikaanse liquid barrel

inhoudsmaat;

2/73 = 1 gallon;

1 = 31½ gallon

 

Amerikaanse liquid gallon

inhoudsmaat voor vloeistoffen;

1 = ± 0,107.427 dry bushel;

1 = ± 0,133.678 kubieke foot;

± 7,480.617 = 1 kubieke foot;

264,178 = 1 m3

 

Amerikaanse liquid pint

inhoudsmaat voor vloeistoffen; symbool: USliqpt of US liq pt;

1 = ± 0,000.473.176 m3;

1 = 1 Canadese chopine;

1 = ± 2 cup;

1 = 4 gill;

1 = 16 fluid ounce;

2 = 1 liquid quart;

8 = 1 gallon;

± 2.113,271 of

2.113,4 of

± 2.113,427 of

± 2.113,438 of

± 2.113,494 = 1 m3

 

Amerikaanse liquid quart

inhoudsmaat voor vloeistoffen; symbool: US liq qt;

1 = ± 0,000.946.353 m3;

1 = ± 0,208.117 Engelse gallon;

1 = ± 0,832.544 Engelse liquid quart;

1 = 0,859.129 dry quart;

1 = 1 Canadese pinte;

1 = 2 liquid pint;

± 1,163.968 = 1 dry quart;

± 1,201.136 = 1 Engelse liquid quart;

4 = 1 gallon;

± 4,804 = 1 Engelse gallon;

1.056,7 = 1 m3

 

Amerikaanse long hundredweight

gewichtseenheid;

1 = 0,056 short ton;

1 = 1 Engelse hundredweight (van 112 pound);

1 = 1,12 short hundredweight;

± 17,857 = 1 short ton

 

Amerikaanse long ton

geen Amerikaanse, maar Engelse gewichtseenheid, namelijk de Engelse ton (in Amerika ook aangeduid als gross ton en statute ton);

1 = 1 Engelse ton (van 2.240 pound);

1 = 1,12 short ton

 

Amerikaans lot

vlaktemaat;

8 = 1 section

 

Amrikaanse mil

lengtemaat;

1 = 0,000.025.4 meter;

1.000 = 1 inch

 

Amerikaanse mile

lengtemaat (ook mijl);

1 = 8 furlong;

1 = 52,8 Ramsden's chain;

1 = 1.609,314.08 meter;

1 = 1.760 standard yard

 

Amerikaanse minim

inhoudsmaat (ook drop);

symbool: *, min of USmin;

1 = ± 6,161.15×10-8 m3;

± 16.229.375,17 of

± 16.231.000 of

± 16.231.131,31 of

± 16.232.668,24 = 1 m3

60 = 1 fluid dram;

480 = 1 fluid ounce

 

Amerikaanse mijl

zie Amerikaanse mile

 

Amerikaanse nautical league

lengtemaat;

1 = 3 geographical mile

 

Amerikaanse nett ton

zie Amerikaanse ton

 

Amerikaanse ocean ton

inhoudsmaat (ook shipping ton);

1 = 40 kubieke foot

 

Amerikaanse oil barrel

inhoudsmaat; symbool: oil bbl (US);

1 = ± 0,158.987 m3;

1 = 42 gallon

 

Amerikaanse oil barrel per day

symbool: oil bbl/d;

1 = ± 1,840.13×10-6 kubieke meter per seconde

 

Amerikaanse ounce apothecaries'

gewichtseenheid;

1 = 8 of 16 dram apothecaries'

 

Amerikaanse ounce avoirdupois

gewichtseenheid;

1 = 0,028.349.523.13 kg;

1 = 16 dram avoirdupois;

16 = 1 pound avoirdupois

 

Amerikaanse peck

inhoudsmaat; symbool: USpk;

± 0,001.860.084 of

± 0,001.860.101 = 1 kubieke inch;

1 = ± 0,008.809.77 m3;

1 = 2 (dry) gallon;

1 = 8 dry quart;

4 = 1 Amerikaanse of Winchester bushel;

± 113,513 = 1 m3

 

Amerikaans Petroleum Institute

zie graad American Petroleum Institute

 

Amerikaanse pint

inhoudsmaat;

1 = ± 0,000.473.1 m3;

1 = 1 dry pint;

8 = 1 gallon

 

Amerikaans pond

zie Amerikaanse pound

 

Amerikaanse pound

gewichtseenheid (ook pond);

2.000 = 1 ton

 

Amerikaanse pound avoirdupois

gewichtseenheid, gedefinieerd als het gewicht van 27,701.5 kubieke inch gedistilleerd water bij een temperatuur van 39,8 graden Fahrenheit en een barometerdruk van 30 inch;

1 = 0,453.592.6 kg (in Connecticut, Massachussets, New York en Texas);

1 = 16 ounce avoirdupois;

1 = 256 dram avoirdupois;

1 = 7.000 grain avoirdupois;

14 = 1 stone;

25 = 1 short quarter;

100 = 1 cental of short hundredweight;

112 = 1 hundredweight;

2.000 = 1 (short) ton;

2.240 = 1 ton

 

Amerikaanse quart

inhoudsmaat van uiteenlopende grootte (ook dry quart);

± 0,014.879.965 of

± 0,014.880.675 of

± 0,014.880.952 of

± 0,017.315.262 of

± 0,017.316.017 = 1 kubieke inch;

1 = ± 0,000.946.3 of

1 = ± 0,001.101.2 m3;

1 = ± 0,832.7 Engelse imperial quart;

1 = ± 0,969 dry quart;

1 = 57,75 of

1 = ± 67,2 kubieke inch;

1,032 = 1 dry quart;

1,200.9 = 1 Engelse imperial quart of Engelse quart;

4 = 1 gallon;

908,1 = 1 m3

 

Amerikaanse quarter

inhoudsmaat;

1 = 2 stone;

4 = 1 cental;

10 = 1 ton

 

Amerikaanse quarter eagle

gouden munt; zie 2½ dollar

 

Amerikaanse Ramsden's chain

lengtemaat; symbool: ch;

0,032.808 = 1 meter;

1 = 30,480 meter;

1 = 100 foot;

52,8 = 1 (land)mile of statute mile

 

Amerikaanse Ramsden's link

lengtemaat;

1 = 0,304.80 meter;

1 = 1 foot;

3,280.8 = 1 meter

 

Amerikaanse rod

lengtemaat (ook roede);

2/11 of ± 0,18 = 1 Amerikaanse standard yard;

1 = 4,571.92 meter;

1 = 5 yard;

1 = 5,029.106.5 meter;

1 = 5½ yard;

1 = 15 foot;

1 = 16½ foot;

40 = 1 furlong

 

Amerikaanse roede

zie Amerikaanse rod

 

Amerikaanse rood

vlaktemaat;

4 = 1 acre

 

Amerikaanse schakel

lengtemaat;

1 = 7,92 inch;

100 = 1 landmetersketting

 

Amerikaanse scruple apothecaries'

gewichtseenheid;

1 = 20 grain apothecaries';

3 = 1 dram apothecaries'

 

Amerikaanse section

vlaktemaat van tweeërlei grootte (ook vierkante mile of vierkante mijl); symbool: sect;

1 = 8 lot;

1 = 64 vierkante furlong;

1 = 640 acre;

1 = 40.467,09 of 2.590.200 m2;

36 = 1 township

 

Amerikaanse shipping ton

inhoudsmaat;

0,882.86 = 1 m3;

1 = 1 ocean ton;

1 = 1,132.7 m3;

1 = 40 kubieke foot

 

Amerikaanse short hundredweight

gewichtseenheid; symbool: sh cwt; in Canada aangeduid als cent, cental of quintal;

0,022.046 = 1 kg;

1 = 45,359 kg;

1 = 100 pound avoirdupois;

1,12 = 1 long hundredweight;

20 = 1 short ton

 

Amerikaanse short quarter

gewichtseenheid;

0,088.185 = 1 kg;

1 = 11,340 kg;

1 = 25 pound avoirdupois

 

Amerikaanse short ton

gewichtseenheid; symbool: sh tn of s t; synoniem: Amerikaanse ton;

0,056 = 1 long hundredweight;

1 = 0,907.18 metrieke ton;

1 = 1 Canadese tonneau;

1 = ± 17,857 long hundredweight;

1 = 20 short hundredweight;

1 = 907,18 kg;

1 = 2.000 pound avoirdupois;

± 1,102.362 = 1 (metrieke) ton;

1,12 = 1 long ton

 

Amerikaanse square chain

vlaktemaat (ook vierkante chain);

1 = 404,69 m2;

1 = 10.000 vierkante link;

10 = 1 statute acre of land

 

Amerikaanse square foot

vlaktemaat (ook vierkante foot en vierkante voet);

1 = 144 vierkante inch

 

Amerikaanse square furlong

vlaktemaat (ook vierkante furlong);

1 = 10 acre;

64 = 1 vierkante mile

 

Amerikaanse square inch

vlaktemaat (ook vierkante duim en vierkante inch);

1 = 106 vierkante mil;

144 = 1 vierkante foot

 

Amerikaanse square link

vlaktemaat (ook vierkante link); symbool: sq li;

1 = 0,040.469 m2;

1 = 0,048.4 vierkante yard;

2,29 = 1 vierkante yard;

24,710.27 = 1 m2;

104 = 1 vierkante chain

 

Amerikaanse square mil

vlaktemaat (ook vierkante mil); symbool: sq mil;

1 = 6,451.6×10-10 m2;

106 = 1 square inch

 

Amerikaanse square rod

vlaktemaat (ook vierkante rod);

160 = 1 acre of statute acre of land

 

Amerikaanse square yard

vlaktemaat (ook vierkante yard);

0,048.4 = 1 vierkante link;

1 = 2,29 vierkante link

 

Amerikaanse standard bushel

zie Amerikaanse bushel

 

Amerikaanse standard gallon

zie Amerikaanse gallon

 

Amerikaanse standard yard

lengtemaat (ware lengte gemeten bij 32 graad Fahrenheit);

1 = 2/11 of ± 0,18 Amerikaanse rod;

1 = 0,914.383 meter;

1 = 3 foot;

1 = 36 inch;

22 = 1 chain;

220 = 1 furlong;

1.760 = 1 mile

 

Amerikaanse statute acre

vlaktemaat;

1 = 1 Engelse statute acre

 

Amerikaanse statute acre of land

zie Amerikaanse acre

 

Amerikaanse statute mile

lengtemaat;

1 = 0,217.3 geographical mile;

1 = 0,868.75 zeemijl;

1 = 8 furlong;

1 = 52,8 Ramsden's chain;

1 = 1.609,315 meter;

1 = 5.280 foot;

6,213.7 = 1 myriameter;

69,032 = 1 graad

 

Amerikaanse statute ton

zie Amerikaanse long ton

 

Amerikaanse stone

gewichtseenheid;

1 = 14 pound avoirdupois;

2 = 1 quarter

 

Amerikaanse survey foot

lengtemaat (wordt niet afgekort); gedefinieerd op basis van de gelijkstelling van 1 meter met 39,37 inch (exact), dus niet op basis van de sinds 1959 vigerende Amerikaanse gelijkstelling van 0,914.4 meter (exact) met 1 yard;

1 = 1200/3937 of ± 0,304.801 meter

 

Amerikaanse ton

gewichtseenheid; inhoudsmaat voor timmerhout; synoniemen: nett ton, short ton entonne (vergelijk gross ton en long ton); symbool: USton;

1 = 1,359.134 m3 (timmerhout);

1 = 10 quarter;

1 = 20 cental;

1 = 48 Engelse kubieke foot (timmerhout);

1 = 80 bushel;

1 = 640 gallon;

1 = ± 907,185 kg (sc. nett ton of short ton);

1 = 1.016,046.909 kg (sc. gross ton of long ton);

1 = 2.000 pound (avoirdupois);

1 = 2.240 pound avoirdupois;

zie ook per –

 

Amerikaanse tonforce

symbool: UStonf; definitie: het product van 1 Amerikaanse ton en 9,806.65 newton per kilogram;

1 = ± 8.896,44 newton

 

Amerikaanse tonforce foot

symbool: UStonf×ft;

1 = ± 2.711,64 newton meter

 

Amerikaanse tonforce per square foot

symbool: UStonf/ft2;

1 = ± 95.760,5 pascal

 

Amerikaanse tonforce per square inch

symbool: UStonf/in2;

 

1 = ± 1,378.95×107 pascal

 

Amerikaanse ton mile

symbool: USton×mile;

1 = ± 1,459.97×106 kilogram meter

 

Amerikaanse ton mile per Amerikaanse gallon

symbool: USton×mile/USgal;

1 = ± 3,856.84×108 kilogram per vierkante meter

 

Amerikaanse tonne

zie Amerikaanse ton

 

Amerikaanse ton per cubic yard

zie Amerikaanse ton per kubieke yard

 

Amerikaanse ton per hour

zie Amerikaanse ton per uur

 

Amerikaanse ton per kubieke yard

symbool: USton/yd3; synoniem: Amerikaanse ton per cubic yard;

1 = ± 1.186,55 kilogram per kubieke meter

 

Amerikaanse ton per mile

symbool: USton/mile;

1 = ± 0,563.698 kilogram per meter

 

Amerikaanse ton per square mile

zie Amerikaanse ton per vierkante mijl

 

Amerikaanse ton per uur

symbool: USton/h; synoniem: Amerikaanse ton per hour;

1 = ± 0,251.996 kilogram per seconde

 

Amerikaanse ton per vierkante mile

symbool: USton/mile2; synoniem: Amerikaanse ton per square mile;

1 = ± 3,502.66×10-4 kilogram per vierkante meter

 

Amerikaanse ton per yard

symbool: USton/yd;

1 = ± 992,109 kilogram per meter

 

Amerikaanse township

vlaktemaat;

1 = 36 section;

1 = 93.236.105 m2

 

Amerikaanse trade dollar

zie Amerikaanse dollar (1); zie ook Japans geldstelsel

 

Amerikaanse vadem

zie Amerikaanse fathom

 

Amerikaanse vierkante chain

zie Amerikaanse square chain

 

Amerikaanse vierkante duim

zie Amerikaanse square inch

 

Amerikaanse vierkante foot

zie Amerikaanse square foot

 

Amerikaanse vierkante furlong

zie Amerikaanse square furlong

 

Amerikaanse vierkante inch

zie Amerikaanse square inch

 

Amerikaanse vierkante link

zie Amerikaanse square link

 

Amerikaanse vierkante mil

zie Amerikaanse square mil

 

Amerikaanse vierkante mile

zie Amerikaanse section

 

Amerikaanse vierkante mijl

zie Amerikaanse section

 

Amerikaanse vierkante rod

zie Amerikaanse square rod

 

Amerikaanse vierkante voet

zie Amerikaanse square foot

 

Amerikaanse vierkante yard

zie Amerikaanse square yard

 

Amerikaanse voet

zie Amerikaanse foot

 

Amerikaanse wijngallon

zie Engelse oude wijngallon

 

Amerikaanse yard

lengtemaat; symbool: yd; de gelijkstelling van de yard met exact 0,914.4 meter is in 1959 door de Verenigde Staten van Noord-Amerika en in 1963 door het Verenigd Koninkrijk aanvaard;

1= 1 Canadese verge;

1 = 3 foot;

5 = 1 roede;

5½ = 1 rod;

22 = 1 chain;

200 = 1 cable(length);

220 = 1 furlong

 

Amerikaanse zeemijl

lengtemaat;

0,868.75 = 1 statute mile;

60 = 1 graad

 

Amersfoort

voor dijkwerken werd de Stichtse roede (à 14 voet à 10 duim) gebruikt; bij de vlaktematen tekent Van Swinden aan: “Volgens opgave aan den Heer Aeneae gedaan: zoude men aldaar het Rhijnlands Morgen, à 600 [vierkante] Rhijnlandsche Roeden, gebruiken: 400 [vierkante] Roeden maken er een Dagwand”; zie ook Amersfoorts(e) ..., Utrecht

 

Amersfoorts last

inhoudsmaat;

1 = 16 molder of mud

 

Amersfoortse molder

inhoudsmaat;

16 = 1 last

 

Amersfoortse mud

inhoudsmaat;

16 = 1 last

 

Amersfoorts pond

gewichtseenheid;

1 = 0,472.7 kg

 

Amersfoortse roede

lengtemaat;

1 = 3,397.596 meter;

1 = 12 voet (Amsterdamse maat)

 

Amersfoortse voet

lengtemaat;

1 = 0,283.133 meter;

12 = 1 roede

 

A×min

ampère minuut

 

A×m2/(J×s)

ampère meterkwadraat per joule seconde, ampère vierkante meter per joule seconde

 

A/(m2×K2)

ampère per vierkante meter kelvintweede

 

amma

Griekse lengtemaat (*);

1 = 40 el;

1 = 60 voet;

zie ook Grieks –

 

amman

Zanzibarse gewichtseenheid, ook mane; zie ook Zanzibarse –

 

amp

ampère

 

Amp

ampère

 

ampere

zie ampère, femtoampere

 

ampère

E.: ampere; SI-eenheid van current linkage, electric current, elektrische stroom, magnetic potential difference, magnetische bronspanning, magnetische spanning, magnetisch potentiaalverschil, magnetomotive force, magnetomotorische kracht, magnetomotorische spanning, omvatte stroom of stroom, gedefinieerd als de constante elektrische stroom die, indien hij geleid wordt door twee evenwijdige, rechtlijnige en oneindig lange geleiders van te verwaarlozen cirkelvormige doorsnede, welke geplaatst zijn in het luchtledige op een onderlinge afstand van 1 meter, tussen deze twee geleiders voor elke meter lengte een kracht veroorzaakt gelijk aan 2×10-7 newton; symbool: A; obsolete afkortingen c.q. symbolen: Amp en amp;

10-15 = 1 femtoampère;

10/* of ± 3,335.64×10-10 = 1 elektrostatische eenheid van elektrische stroom of franklin per seconde

10/(4*) of ± 0,795.774.715.5 * 1 gilbert;

± 0,999.850 = 1 internationale ampère;

1 * 1 ampèreturn of ampèrewinding;

10 = 1 abampère;

10 * 1 elektromotorische eenheid van elektrische stroom;

10 = 1 biot;

zie ook abampere, abampère, femtoampère, internationale –, MKSA-stelsel, per –, volt –

 

ampere hour

zie ampère uur

 

ampèrekwadraat

zie per ampèrekwadraat

 

ampèrekwadraat per kilogram secondevierde

symbool: A2kg-4s4;

1 = 1 coulomb meterkwadraat per volt

 

ampèrekwadraat secondekwadraat

zie per ampèrekwadraat secondekwadraat

 

ampèrekwadraat secondekwadraat meterkwadraat per joule

symbool: A2×s2×m2/J; synoniem: coulomb meterkwadraat per volt

 

ampère meter

zie per ampère meter

 

ampère meterkwadraat

symbool: A×m2; SI-eenheid van elektromagnetisch moment of magnetisch moment;

5,067.07×10-10 = ampere x circular mil (E.);

1 = 1 ampere metre squared (E.);

1 = 1.000 abampère centimeterkwadraat, biot centimeterkwadraat of elektromagnetische eenheid van magnetisch moment; zie ook ampère vierkante meter

 

ampère meterkwadraat per joule seconde

symbool: A×m2/(J×s);

1 = 1 coulomb per kilogram

 

ampère meter seconde

symbool: A×m×s;

1 = 1 coulomb meter

 

ampere metre squared

zie ampère meterkwadraat

 

ampere minute

zie ampère minuut

 

ampère minuut

naast het SI toegestane eenheid van (elektrische) lading; symbool: A×min;

1 = 1 ampere minute (E.);

1 = 60 ampère seconde of coulomb

 

ampère per duim

Amerikaanse en Engelse eenheid van magnetische veldsterkte; symbool: A/in;

1 = 1 ampere per inch (E.);

1 = 33,970.1 ampère per meter

 

ampere per inch

afkorting: api; symbool: A/in; zie ampère per duim

 

ampère per kilogram

symbool: A/kg; zie coulomb per kilogram seconde

 

ampère per kilogram meterkwadraat seconde

symbool: Akg-1m2s;

1 = 1 coulomb meterkwadraat per kilogram

 

ampère per kilogram seconde

symbool: Akg-1s;

1 = 1 coulomb per kilogram

 

ampère per kubieke meter seconde

symbool: Am-3s;

1 = 1 coulomb per kubieke meter

 

ampère per meter

SI-eenheid van linear current density, lineïeke omstroming, magnetic field strength, magnetisatie, magnetization, magnetische veldsterkte, omstroming en oppervlaktestroomdichtheid, gedefinieerd als de veldsterkte in een solenoïde met een lengte van 1 meter die omstroomd wordt door 1 ampère (het product van het aantal windingen en de stroom door iedere winding); symbool: A/m;

2,654.42×10-9 = CGSe-eenheid van magnetische veldsterkte;

0,001 = CGSm-eenheid van magnetisatie;

1 = 1 ampere-turn per metre (E.);

1 = 1 newton per weber;

33,970.1 = 1 ampère per duim (Amerika; Engeland)

103/(4*) of ± 79,577.5 * biot per centimeter of oersted;

29.979.200 = 1 CGSe-eenheid van magnetisatie

 

ampere per square inch

symbool: A/in2; afkorting: a.p.s.i.; zie ampère per vierkante duim

 

ampere per square metre

symbool: A/m2; zie ampère per vierkante meter

 

ampere per square metre kelvin squared

zie ampère per vierkante meter kelvintweede

 

ampère per vierkante duim

eenheid van stroomdichtheid; symbool: A/in2;

1 = 1 ampere per square inch (E.);

1 = 1.550,00 père per vierkante meter

 

ampère per vierkante meter

SI-eenheid van stroomdichtheid; symbool: A/m2;

1 = 1 ampere per square metre (E.);

1.550,00 = 1 ampère per vierkante duim (Engeland);

100.000 = 1 abampère per vierkante centimeter

 

ampère per vierkante meter kelvintweede

SI-eenheid van de constante van Richardson; symbool: A/(m2×K2);

1 = 1 ampere per square metre kelvin squared

 

ampère per vierkante meter seconde

symbool: Am-2s;

1 = 1 coulomb per vierkante meter

 

ampere per volt

zie ampère per volt

 

ampère per volt

SI-eenheid van elektrische geleiding; symbool: A/V;

1 = 1 ampere per volt (E.) of siemens

 

ampere per weber

zie ampère per weber

 

ampère per weber

symbool: A/Wb;

1 = 1 ampere per weber (E.) of reciprocal henry

 

ampère reactief

zie volt ampère reactief

 

ampere second

zie ampère seconde

 

ampère seconde

SI-eenheid van (elektrische) lading; symbool: A×s;

1 = 1 ampere second (E.) of coulomb;

60 = 1 ampère minuut

 

ampère secondederde

zie per ampère secondederde

 

ampère seconde per volt

symbool: A×s/V;

1 = 1 farad

 

ampere square metre

zie ampère vierkante meter

 

ampere square metre per joule second

zie ampère vierkante meter per joule seconde

 

ampère-tour (F.)

symbool: At; zie ampère winding

 

ampere-turn

afkortingen: At of A-turn; zie ampère winding

 

ampere-turn per metre

symbool: At/m;

1 = 1 ampère per meter (zie aldaar)

 

ampère uur

in Van Dale ten onrechte gespeld als ampère-uur; conform overeenkomstige constructies als ampère seconde en kilowatt uur (in Van Dale kilowattuur) behoren dergelijke woordgroepen, die een product verbeelden (in casu ampère x uur), niet aaneen te worden geschreven; definitie: 1 ampère gedurende 1 uur; naast het SI toegestane eenheid van elektrische lading; symbool: A×h (ook Ah, ah en a-h);

0,000.27~ = 1 coulomb;

1 = 1 ampere hour (E.);

1 = 3.600 ampère seconde of coulomb

 

ampère vierkante meter

SI-eenheid van magnetisch moment van een deeltje, magneton van Bohr en nucleair magneton; symbool: A×m2;

1 = 1 ampere square metre (E.);

1 = 1 vierkante meter per ampère of joule per tesla

 

ampère vierkante meter per joule seconde

SI-eenheid van gyromagnetische coëfficiënt; symbool: A×m2/(J×s);

1 = 1 ampere square metre per joule second (E.) of coulomb per kilogram of per seconde per tesla

 

ampère winding

obsolete eenheid van magnetomotorische kracht, gedefinieerd als het aantal windingen van een spoel maal de stroom (in ampère) die door de spoel stroomt; symbool: At of Aw;

1 * 1 ampère;

1 = 1 ampère-tour (F.);

1 = 1 ampere-turn (E.);

1 = 1 amperewindung (D.)

 

amperewindung (D.)

afkortingen: Aw en A.W.; zie ampère winding

 

amphora

Romeinse inhoudsmaat (ontleend aan het Grieks *) voor vloeistoffen, scheepsladingen en dergelijke, ook gebezigd als gewichtseenheid; pas in de tijd van Cicero kwam deze benaming in zwang; in vroeger tijden werd deze maat aangeduid als quadrantal (in verband met de definiëring ervan als de inhoud van een kubus met een ribbe van een voet); ook genaamd cadus; in het Grieks werd deze maat betiteld als * (transcriptie: ceramium);

1 = 0,026.263 m3 (Rome);

1 = 0,058.1 m3 (wijn) (Venetië);

1 = 0,634.436 m3 (vloeistoffen, behalve wijn) (Venetië);

1 = 2/3 Attische metretes (Griekenland);

1 = 1 Attisch talent (gewicht) (Rome);

1 = 1½ Griekse metretes (Rome);

1 = 2 urna (Rome);

1 = 3 modius (Rome);

1 = 4 biconzia (vloeistoffen, behalve wijn) (Venetië);

1 = 6 semodius (Rome);

1 = 8 congius (Rome);

1 = 22,936.8 Pruisische quart (Rome);

1 = ± 26 kg (scheepsladingen) (Rome);

1 = 48 sextarius (Rome);

1 = 80 pond (scheepsladingen) (Rome);

1 = 96 hemina (Rome);

1 = 192 quartarius (Rome);

1 = 384 acetabulum (Rome);

1 = 576 cyathus (Rome);

1 = 1.324 Parijse kubieke duim (Rome);

1 = 1.718 à 2.033 (gemiddeld ± 1.950) Parijse kubieke duim (Attica);

1½ = 1 Attische metretes (Rome);

2½ = 1 Syrische metretes (Rome);

6 = 1 Attische medimnus (Rome);

20 = 1 culeus (Rome);

20½ = 1 culeus (bij Cato) (Rome);

zie ook Attische –, Griekse –, Romeinse –, Venetiaanse –

 

amplitude

zie neper

 

amplitude level difference

zie verschil in amplitudeniveau

 

amplitudeniveau

zie verschil in amplitudeniveau

 

Am-3s

ampère per kubieke meter seconde

 

Am-2s

ampère per vierkante meter seconde

 

A×m×s

ampère meter seconde

 

Amstellandse maat

vlaktemaat;

1 = 500 Amsterdamse vierkante roede;

1 = 6.773,9 m2

 

Amstellandse morgen

zie Amsterdamse morgen

 

Amsterdam

zie Amsterdams(e) ..., Brugse el

 

Amsterdams aam

inhoudsmaat voor zaadolie, Rijnse wijn en andere vloeistoffen; ook een gewichtseenheid voor vis;

1 = 0,143.9 m3 (Rijnse wijn);

1 = 0,145.522 m3 (olie);

1 = 0,155.22 m3 (wijn);

1 = 0,222.62 m3 (brandewijn);

1 = 2/3 okshoofd;

1 = 4 anker;

1 = 20 vier(t)el (Rijnse wijn);

1 = 60 stoop (zaadolie);

1 = 64 stoop;

1 = 120 mengel (Rijnse wijn, zaadolie);

1 = 128 mengel;

1 = 176 of 180 fles;

1 = 200 kg (vis);

1½ = 1 okshoofd;

6 = 1 vat

 

Amsterdams aas

gewichtseenheid;

1 = 0,000.048.250.976.56 kg;

32 = 1 engels;

10.240 = 1 pond (waaggewicht)

 

Amsterdamse achel

inhoudsmaat;

2 = 1 zak;

4 = 1 vat (zout)

 

Amsterdamse achtel

inhoudsmaat voor groenten, bier en cognac; gewichtseenheid voor boter;

1 = 0,012.5 m3;

1 = 20 kg (boter);

2 = 1 vierdevat (boter)

 

Amsterdamse achtste

lengtemaat (sc. achtste duim);

8 = 1 duim;

88 = 1 voet;

1.144 = 1 roede

 

Amsterdamse achtste duim

zie Amsterdamse achtste

 

Amsterdams anker

inhoudsmaat voor olie, wijn, vis, ansjovis en dergelijke; ook als gewichtseenheid gebruikt;

1 = 0,036.38 m3;

1 = 0,038.806.0 m3;

1 = 2 steekan;

1 = 16 stoop;

1 = 32 kan, kruik of mengel;

1 = 44 fles (waarop 1 extra fles werd toegegeven);

1 = 44 gewone fles (ook 45 fles);

1 = 50 kg (= 1 fust ansjovis);

1 = 64 pint;

1 = 256 mutsje;

4 = 1 aam;

6 = 1 okshoofd;

24 = 1 vat

 

Amsterdamse bak

inhoudsmaat voor droge waren en vloeistoffen;

± 4.000 = 1 m3 (droge waren);

8.000 = 1 m3 (vloeistof)

 

Amsterdamse bierton

zie Amsterdamse ton (bier)

 

Amsterdamse centenaar

gewichtseenheid;

1 = 100 pond

 

Amsterdamse diameterpalm

lengtemaat;

1 = 0,030.402 meter

 

Amsterdamse duim

lengtemaat;

1 = 0,025.73 meter;

1 = 8 achtste;

10[3/4] = 1 Haarlemse voet;

10,79 = 1 Hoornse stadsvoet;

10,84 = 1 Friese scheepsvoet (zie aldaar);

11 = 1 voet;

11 = 1 Doetinchemse voet;

11,42: zie Friese houtvoet;

11[3/4] = 1 Monnickendamse voet;

12 = 1 duimstok (te Gelkens en Peulwijk);

12: zie 's-Graveland;

143 = 1 roede;

zie ook Zwollerkerspel

 

Amsterdamse el

lengtemaat (ook in West-Indië;

1 = 0,687.815 meter;

1 = 4 verrel (fluweel);

1 = 16 taille;

1,453.5 = 1 meter

 

Amsterdamse emmer

inhoudsmaat;

1 = 0,014.74 m3;

7½ = 1 waterton

 

Amsterdams engels

gewichtseenheid;

1 = 0,001.544.031.25 kg;

1 = 32 aas;

10 = 1 lood;

20 = 1 Amsterdams of oudhollands ons;

320 = 1 pond (waaggewicht)

 

Amsterdamse fles

inhoudsmaat;

1 = 0,000.75 of 0,000.8 m3;

11 = 1 kwartanker (wijn);

44 of 45 = 1 anker;

176 of 180 = 1 aam;

264 of 270 = 1 okshoofd

 

Amsterdams fruitton

zie Amsterdamse ton (fruit)

 

Amaterdams gewicht

omstreeks 1630 ontstaan door verzwaring van het Troois gewicht (verschil van 40 aas); aanvankelijk was alleen het waaggewicht verzwaard; eenheid voor het wegen van zijde (kleinhandel) en koffie en thee; zie ook Brabants gewicht, Hollands Troois gewicht, medicinaal gewicht

 

Amsterdamse gewone fles

inhoudsmaat;

44 = 1 anker

 

Amsterdams graanlast

inhoudsmaat;

1 = 1 Monnickendams graanlast;

1 = 3,003.91 m3;

1 = 24 ton;

1 = 27 mud;

1 = 36 zak;

1 = 108 schepel

 

Amsterdams haringlast

inhoudsmaat voor vissersschepen;

1 = 1,694 m3 (last van 14 ton)

1 = 12 ton (haring);

1 = 14 (haring)ton (zeestuks);

1 = 21 (haring)ton (verpakt);

1 = 48 kinnetje (haring)

 

Amsterdamse harington

inhoudsmaat;

1 = 0,121.01 m3;

1 = 1,452 m3 (last van 21 ton);

14 = 1 haringlast (zeestuks);

21 = 1 haringlast (verpakt)

 

Amsterdamse hoed

inhoudsmaat (van verschillende grootte) voor kalk, steenkolen en graan; voor de steenkolenmaat worden twee grootten opgegeven;

1 = 0,970.87 of 0,981.6 à 0,981.7 m3 (kalk);

1 = 1,172.1 (ook 1,172.4 of 1,6) m3 (steenkolen);

1 = 8 ton (kalk);

1 = 38 maat (steenkolen);

1 = 57 steek (steenkolen);

1 = 64 kinnetje (kalk);

1 = 960 kop (kalk);

1 = 1.200 à 1.280 kg (steenkolen)

 

Amsterdamse houtvadem

inhoudsmaat;

1 = 36 vierkante voet x de lengte van het hout

 

Amsterdamse houtvoet

lengtemaat; zie Nijmegen

 

Amsterdamse kalkton

inhoudsmaat;

1 = 2 kinnetje

 

Amsterdamse kan

inhoudsmaat (ook mengel);

1 = 2 kopje, pint of pintje;

1 = 4 oort;

2 = 1 stoop;

7½ = 1 viertel (vloeistoffen);

32 = 1 anker

 

Amsterdams karaatgewicht

gewichtseenheid;

1 = 0,000.205.7 kg

 

Amsterdams kinnetje

inhoudsmaat van uiteenlopende grootte;

1 = 0,007.696.3 of 0,007.97 m3 (biksteen);

1 = 0,015.34 m3 (kalk);

1 = ± 0,039 m3 (bier);

1 = 8 kop (biksteen);

1 = 15 kop (kalk);

2 = 1 kalkton;

2 = 1 vat (bier);

4 = 1 ton (haring);

8 = 1 ton (kalk);

48 = 1 haringlast;

64 = 1 hoed (kalk)

 

Amsterdamse kop

inhoudsmaat;

1 = 0,000.61 of 0,000.856 à 0,000.87 m3;

1 = 0,000.996 m3 (biksteen);

1 = 0,001.02 m3 (kalk);

5 = 1 spint;

8 = 1 kinnetje (biksteen);

8 = 1 vierdevat;

15 = 1 kinnetje (kalk);

32 = 1 korenschepel (volgens een keur van 1760);

32 = 1 schepel;

48 = 1 vat (melk);

96 = 1 zak;

128 = 1 mud;

272 = 1 ton (fruit);

960 = 1 hoed (kalk);

1.653 = 1 m3;

3.456 = 1 last

 

Amsterdams kopje

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook pint of pintje);

2 = 1 kan

 

Amsterdamse korenschepel

inhoudsmaat;

1 = 0,027.405 m3;

1 = 32 kop (volgens een keur van 1760)

 

Amsterdamse kroes

inhoudsmaat voor vloeistoffen;

1 = 2 mengel

 

Amsterdamse kruik

inhoudsmaat;

32 = 1 anker

 

Amsterdamse kubieke achtste

inhoudsmaat (sc. kubieke achtste duim);

512 = 1 kubieke duim

 

Amsterdamse kubieke duim

inhoudsmaat;

1 = 0,000.017.05 m3;

1 = 512 kubieke achtste;

1.331 = 1 kubieke voet;

1.600 = 1 schepel;

2.698,13 = 1 vat (zout)

 

Amsterdams kubieke roede

inhoudsmaat;

1 = 2.197 kubieke voet

 

Amsterdamse kubieke voet

inhoudsmaat;

1 = 0,022.697.161.54 m3;

1 = 1.331 kubieke duim;

bijna 84: zie scheepslast;

125 = 1 scheepslast;

2.197 = 1 kubieke roede

 

Amsterdams kwart anker

inhoudsmaat voor wijn en andere vloeistoffen;

1 = 11 fles

 

Amsterdams last

inhoudsmaat;

1 = 1 Edammer last;

1 = 1 Monnickendams last;

1 = 1 Purmerends last;

1 = 27 mud;

1 = 36 zak;

1 = 108 schepel;

1 = 432 vierdevat;

1 = 3.456 kop

 

Amsterdamse lengtematen

waren vooral gebruikelijk in de scheepsbouw, terwijl de Rijnlandse maten in het bijzonder gebezigd werden bij de genie, de artillerie en bij de verpondingen; zie ook Nijkerk

 

Amsterdams lood

gewichtseenheid;

1 = 0,015.440.312.5 kg;

1 = 10 engels;

2 = 1 ons;

32 = 1 pond (waaggewicht)

 

Amsterdams lijspond

gewichtseenheid;

1 = 7,411.356.3 of 7,421 kg;

1 = 15 pond;

20 = 1 schippond

 

Amsterdamse maat

inhoudsmaat;

1 = 0,030.9 m3 (steenkolen);

1 = 1½ steek;

32 = 1 hoed (steenkolen);

zie ook Nieuwpoort, Peulwijk

 

Amsterdamse maten

zie ook Departement der Zuiderzee,

 

Amsterdams medicinaal pond

gewichtseenheid;

1 = 0,369.125.79 kg

 

Amsterdams melkvat

zie Amsterdams vat (melk)

 

Amsterdams mengel

inhoudsmaat (ook kan en mingel);

1 = 0,001.199 m3 (Rijnse wijn);

1 = 0,001.21 m3 (zaadolie);

1 = 0,001.23 of 0,001.25 m3;

1 = 0,001.815 m3;

1 = 2 pint;

2 = 1 kroes;

2 = 1 stoop;

15 = 1 steekan (brandewijn);

16= 1 steekan (traan);

16 = 1 ton (bier);

16 = 1 vat (melk);

32 = 1 anker;

40 = 1 sester;

90 = 1 waterton;

93 = 1 ton (zeep);

100 = 1 okshoofd;

120 = 1 aam (Rijnse wijn);

128 = 1 aam;

192 = 1 vat (traan);

717 (wijnmaat) = 1 vat (olijfolie);

1.600 = 1 m3

 

Amsterdams mingel

zie Amsterdams mengel

 

Amsterdamse morgen

vlaktemaat, ook genaamd Amstellandse morgen;

1 = 600 vierkante roede;

1 = 8.128,660 m2;

zie ook Broek in Waterland

 

Amsterdamse mud

inhoudsmaat;

1 = 0,111.25 m3;

1 = 4 schepel;

1 = 16 vierdevat;

1 = 128 kop;

27 = 1 (graan)last

 

Amsterdams mutsje

inhoudsmaat;

1 = 0,000.15 m3;

256 = 1 anker

 

Amsterdams okshoofd

inhoudsmaat voor vloeistoffen als wijn, bier en brandewijn (ook oxhoofd);

1 = 0,232.83 m3;

1 = 1 vat (wijn);

1 = 1½ aam;

1 = 6 anker;

1 = 100 mengel;

1 = 264 of 270 fles;

1 = 300 kg (vis);

4 = 1 vat (wijn)

 

Amsterdams olijfolievat

zie Amsterdams vat (olijfolie)

 

Amsterdams ons

gewichtseenheid;

1 = 0,030.880.625 kg;

1 = 2 lood;

1 = 20 engels;

16 = 1 pond (waaggewicht)

 

Amsterdams oort

inhoudsmaat;

1 = 0,000.61 m3;

4 = 1 kan;

48 = 1 vat (melk);

1.653 = 1 m3

 

Amsterdamse pint

inhoudsmaat (ook kopje);

1 = 0,000.6 of 0,000.91 m3;

2 = 1 kan, mengel of mingel;

32 = 1 steekan (volgens Van Dale; Staring vermeldt echter dat 32 pint overeenkomt met 1 ton bier = 8 steekan);

32 = 1 ton (bier);

32 = 1 vat (melk);

64 = 1 anker

 

Amsterdams pintje

inhoudsmaat (ook kopje);

2 = 1 kan

 

Amsterdams pond

gewichtseenheid;

0,95 = 1 Antwerps pond;

0,95 = 1 Bergen-op-Zooms pond;

0,95 = 1 Schoonhovens pond;

0,98 = 1 's-Heerenbergs pond (waaggewicht);

1 = 0,494.090.42 kg (waaggewicht);

1 = 0,8 Oostindische kati;

1 = 1 Blokzijls pond;

1 = 1 Bodegravens pond;

1 = 1 Kamper pond;

1 = 1 Rotterdams pond;

1 = 1 Troois pond + 40 Trooise aas;

1 = 1,05 Graafs pond;

1 = 1,05 's-Heerenbergs pond (winkelgewicht);

1 = 1,05 's-Hertogenbossch pond;

1 = 1,05 Tilburgs pond;

1 = 1,06 Leids pond;

1 = 1,08 Woudrichems pond;

1 = 16 ons;

1 = 32 lood;

1 = 320 engels;

1 = 10.240 aas;

1,25 = 1 Oostindische kati;

2 = 1 kg (in het dagelijks gebruik; hiervan stamt de gewoonte onder een pond een gewicht van een halve kilogram te verstaan);

8 (ook wel 5, 6 of 10) = 1 steen;

15 = 1 lijspond;

75 = 1 Nederlands-Oostindische maat (zout);

100 = 1 centenaar;

125 = 1 Javaanse pikol;

300 = 1 schippond;

562½ = 1 Oostindische bâra;

2.000 = 1 Oostindisch last (ballastkoraal);

3.750 = 1 Oostindisch last;

4.000 = 1 scheepslast;

4.250 = 1 roggelast;

4.350 = 1 Nederlands-Oostindisch last (zout)

 

Amsterdamse pijp

inhoudsmaat voor olijfolie en andere vloeistoffen;

1 = 0,869.6 m3

 

Amsterdams riemduim

inhoudsmaat voor hout, gedefinieerd als een blok met een doorsnede van 1 vierkante duim bij een lengte van 1 voet;

1 = 0,000.188 m3;

1 = 1 vierkante duim bij een lengte van 1 voet

 

Amsterdamse roede

lengtemaat;

1 = 3,680.728.61 meter (bij een roede van 13 voet);

1 = 4,53 meter (bij een roede van 16 voet);

1 = 13 of 16 voet;

1 = 143 duim;

1 = 1.144 achtste;

zie ook Departement van den Opper-Yssel

 

Amsterdams roggelast

gewichtseenheid voor graan (geen inhoudsmaat);

1 = 2.099,883 kg;

1 = 4.250 pond

 

Amsterdamse ronde mastpalm

lengtemaat;

1 = 0,095.5 meter

 

Amsterdamse schacht

zie Amsterdamse schaft

 

Amsterdamse schaft

inhoudsmaat voor aarde of grondverzet, gedefinieerd als de inhoud van een loodrecht gegraven gat met een diepte van 1 voet en een oppervlakte van 1 vierkante roede; ook genaamd schacht;

1 = 3,268.4 m3

 

Amsterdams scheepslast

gewichtseenheid en inhoudsmaat;

1 = 2 zeeton;

1 = 2,837.145 m3;

1 = 125 kubieke voet;

1 = 1.976,361.68 kg;

1 = 4.000 pond

 

Amsterdamse scheepston

zie Amsterdamse ton (scheepsmaat tot 1876)

 

Amsterdamse schepel

inhoudsmaat voor koren;

1 = 0,027.814 m3;

1 = 4 vierdevat;

1 = 4¼ vierdevat;

1 = 32 kop;

1 = 1.600 kubieke duim;

1 = 1.653,24 Rijnlandse kubieke duim;

2 = 1 zak;

3 = 1 zak;

4 = 1 mud;

4 = 1 vat (zout);

108 = 1 (graan)last

 

Amsterdams schippond

gewichtseenheid voor hennep en vlas;

1 = 20 lijspond;

1 = 37½ steen;

1 = 148,227.126 kg;

1 = 300 pond

 

Amsterdams sester

inhoudsmaat;

1 = 40 mengel;

40 = 1 m3

 

Amsterdams spint

inhoudsmaat;

1 = 5 kop

 

Amsterdamse steek

inhoudsmaat;

1½ = 1 maat;

57 = 1 hoed (steenkolen)

 

Amsterdamse steekan

inhoudsmaat;

1 = 0,018.759.8 m3 (brandewijn);

1 = 0,019.4 m3;

1 = 2½ viertel;

1 = 15 mengel (brandewijn);

1 = 16 mengel (traan);

1 = 32 pint (bier) (volgens Van Dale; Staring stelt 1 steekan echter gelijk aan 4 pint);

2 = 1 anker;

8 = 1 ton (bier, houtskolen en dergelijke);

12 = 1 vat (traan)

 

Amsterdamse steen

gewichtseenheid voor vlas en dergelijke;

1 = 2,82 of 3,952.723.36 kg;

1 = 5, 6, 8 of 10 (doorgaans 8) pond;

37½ = 1 schippond

 

Amsterdamse stoop

inhoudsmaat voor vloeistoffen;

1 = 0,002.425 m3 (zaadolie); ook 0,002.425.375 en 0,002.45 m3;

1 = 2 kan of mengel;

16 = 1 anker;

60 = 1 aam (zaadolie);

64 = 1 aam (wijn)

 

Amsterdamse taille

lengtemaat;

16 = 1 el

 

Amsterdamse ton

inhoudsmaat van uiteenlopende grootte;

1 = 0,111.16 of 0,111.6 m3 (zeep);

1 = 0,122.7 m3 (kalk);

1 = 0,125.16 m3;

1 = 0,155.2 m3 (bier);

1 = 0,227.01 m3 (turf);

1 = 0,243.1 m3 (fruit);

1 = 1 m3 (haardas);

1 = 1,5 m3 (scheepsmaat tot 1876);

1 = 1,727.1 m3 (houtskolen);

1 = 4 kinnetje (haring);

1 = 8 kinnetje (kalk);

1 = 8 steekan (bier en houtskolen);

1 = 8 Dordtse kit (bier);

1 = 16 mingel (bier);

1 = 32 pint (bier);

1 = 34 vierdevat (fruit);

1 = 93 mingel (zeep);

1 = 272 kop (fruit);

8 = 1 hoed (kalk);

12 = 1 haringlast;

14 = 1 haringlast (zeestuks);

21 = 1 haringlast (verpakte haring);

24 = 1 graanlast

 

Amsterdamse turfton

zie Amsterdamse ton (turf)

 

Amsterdamse vadem

lengtemaat; was zeer gebruikelijk in de zeevaart en in de lijnbanen (touwslagerijen);

1 = 1,698.78 meter (ook in Oost-Indië);

1 = 6 voet (ook in Oost-Indië);

125, 130 of 150 = 1 kabellengte

 

Amsterdams vat

inhoudsmaat van onderscheidene grootte voor melk, olijfolie, traan, wijn, zout en dergelijke;

1 = 0,029.04 m3 (melk);

1 = 0,184.04 m3 (zout);

1 = 0,187.09 m3 (zout);

1 = 0,232.83 m3 (traan);

1 = 0,735 m3 (olijfolie);

1 = ± 0,913 m3 (wijn) (waarschijnlijk onjuist);

1 = 0,931.340 m3 (wijn);

1 = 1 okshoofd (wijn);

1 = 2 kinnetje (bier);

1 = 2 zak (zout);

1 = 4 achel (zout);

1 = 4 okshoofd;

1 = 4 schepel (zout);

1 = 6 aam;

1 = 12 steekan (traan);

1 = 16 mengel;

1 = 24 anker;

1 = 32 pint;

1 = 48 kop of oort;

1 = 192 mengel (traan);

1 (olijfolie) = 717 mingel (wijnmaat);

1 = 2.698,13 kubieke duim (zout)

 

Amsterdamse verrel

lengtemaat;

4 = 1 el (fluweel)

 

Amsterdams vierdevat

gewichtseenheid voor boter; inhoudsmaat (ook spint en vierde vat);

1 = 0,006.95 m3;

1 = 2 achtel (boter);

1 = 8 kop;

1 = 40 kg (boter);

4 = 1 schepel;

4¼ = 1 schepel;

12 = 1 zak;

16 = 1 mud;

34 = 1 ton (fruit);

432 = 1 last

 

Amsterdamse vierel

zie Amsterdamse viertel

 

Amsterdamse vierkante achtste

vlaktemaat (verkorte vorm van vierkante achtste duim);

64 = 1 vierkante duim

 

Amsterdams vierkant achtste deel

vlaktemaat;

64 = 1 vierkante duim

 

Amsterdamse vierkante achtste duim

zie Amsterdamse vierkante achtste

 

Amsterdamse vierkante duim

vlaktemaat;

1: zie ook Amsterdamse riemduim;

1 = 64 vierkante achtste;

1 = 64 vierkant achtste deel;

121 = 1 vierkante voet

 

Amsterdamse vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 13,547.776.9 of 15,31 m2;

1 = 169 vierkante voet;

500 = 1 Amstellandse maat;

600 = 1 morgen;

zie ook Amsterdamse schaft

 

Amsterdamse vierkante voet

vlaktemaat;

1 = 121 vierkante duim;

36: zie houtvadem;

144 = 1 vierkante roede (te Barsingerhorn);

169 = 1 vierkante roede

 

Amsterdamse viertel

inhoudsmaat (ook vierel);

1 = 0,007.195 m3 (Rijnse wijn, Amsterdam);

1 = 0,007.5 m3 (Amsterdam);

1 = 1 zak (droge waren);

1 = 7½ kan (vloeistoffen);

2½ = 1 steekan;

20 = 1 aam (Rijnse wijn)

 

Amsterdamse voet

lengtemaat;

1 = 0,283.133 meter (volgens Aeneae, welke waarde door Van Swinden is overgenomen en waarvan ook in dit lexicon is uitgegaan voorzover het opgaven van Van Swinden betreft);

1 = 1 Barneveldse voet;

1 = 11 duim;

1 = 88 achtste;

6 = 1 vadem (dieplood) (ook in Oost-Indië);

12 + 1 duim = 1 Haringhuizerse zeedijk;

12 + 3½ duim = 1 Barsingerhornse zeedijk;

13 = 1 roede;

13 + 3½ duim = 1 Westfriese zeedijk;

13½ = 1 turfroede (te Steenwijkerkarspel);

14 = 1 Harderwijkse roede;

16 = 1 roede;

16 = 1 Mastenbroekse roede;

16 = 1 Sallandse roede (zie sub Departement van de Monden van den Yssel);

16,636.78 = 1 Twentse roede (zie sub Zwolse roede);

19 = 1 Mastenbroekse schacht;

zie ook Amsterdamse riemduim, Amsterdamse schaft, Apeldoorn, Arnhemse voet, Bergen op Zoom, Departement van de Monden van den Yssel, Departement van den Opper-Yssel, Doesburgse voet, Doetinchemse voet, Doornspijk, Elburg, Elburgse voet, Epe (Gld.), Geersdijk, Grave, Groenlo, Hardenberg, Hattemse voet, Heerde, Hoevelaken, Lochemse roede, St. Maartensdijk, Middelie en Akswijk, Mijdrechtse voet, Oldebroek, Puttense voet (Veluwe), Salland, Steenwijkerkarspel, Tiel, Vlielandse voet, Wageningen, Wilnis

 

Amsterdams waaggewicht

gewichtseenheid, omstreeks 1630 ontstaan door verzwaring van het Troois gewicht (verschil 40 aas);

1 = 1 Zutphens pond;

zie ook Amsterdams gewicht

 

Amsterdams waagpond

gewichtseenheid;

1 = 0,494.090.42 kg

 

Amsterdamse waterton

inhoudsmaat (bij waterwerken in een afwijkende grootte);

1 = 0,110.565 m3;

1 = 0,185.5 m3 (bij waterwerken);

1 = 6 Rijnlandse kubieke voet (bij waterwerken);

1 = 7½ emmer;

1 = 90 mengel

 

Amsterdamse zak

inhoudsmaat;

1 = 0,083.5 m3;

1 = 1 viertel (droge waren);

1 = 2 achel of schepel;

1 = 3 schepel;

1 = 12 vierdevat;

1 = 96 kop;

2 = 1 vat (zout);

36 = 1 (graan)last

 

Amsterdamse zeepton

zie Amsterdamse ton (zeep)

 

Amsterdamse zeeton

gewichtseenheid;

1 = 988,180.84 kg;

2 = 1 scheepslast

 

Amsterdams zoutvat

zie Amsterdams vat (zout)

 

amu

atomic mass unit

 

a.m.u.

atomic mass unit

 

an

zie jaar

 

analytische formules

zie cirkel, ellips, hyperbool, parabool, rechte

 

ancien (F.)

zie lieue ancienne (F.)

 

Ancien Régime

zie Frans geldstelsel

 

Ancona

Italiaanse kustplaats aan de Adriatische Zee; zie Anconese ...

 

Anconese rubbio grande

vlaktemaat;

1 = 850 vierkante roede

 

Anconese rubbio medio

vlaktemaat;

1 = 700 vierkante roede

 

Anconese rubbio piccolo

vlaktemaat;

1 = 625 vierkante roede

 

Anconese vierkante roede

vlaktemaat;

625 = 1 rubbio piccolo;

700 = 1 rubbio medio;

850 = 1 rubbio grande

 

andante

tempoaanduiding in de muziek, gesteld op 76 tot 108 slagen per minuut (langzaam en rustig); zie ook andantino, metronoom

 

andantino

tempoaanduiding in de muziek (iets langzamer dan andante)

 

den Andel

lengtematen: 1 roede = 14 voeten en 6 duimen = 4,236.85 meter; voorts noteert Van Swinden: “roede XIV v[oet] 6 d[uim] 4,241 [meter]; buitendijks: roede XVI v[oet] 4,680 [meter] [volgens Buwama Aardenburg]”; vlaktematen: “juck (300 vierk[ante] r[oede]; r[oede] XIV [voet] 6 d[uim]) 5.396,5 [vierkante meter]; buitendijks (juck 240 vierk[ante] r[oede]; r[oede] XVI [voet] 5.256,6 [vierkante meter] [dito]”.

 

anderhalf

het getal 1½ (vergelijk termen als derdehalf enz.)

 

Andorrese diner

zilveren munt (stukken van 25 en 50 diner); niet in omloop

 

Andorrees geldstelsel

de officiële munt is de Franse franc en de Spaanse peseta; de eigen munt (diner) is niet in omloop

 

andriesgulden

gouden munt met de afbeelding van Sint Andreas, geslagen in de Bourgondische Nederlanden van 1474 tot 1491 en van 1567 tot 1571

 

angle

zie right angle

 

angli

lengtemaat;

1 = 1 ungulla of ungullee (Engels-Indië);

48 = 1 guz (Engels-Indië);

zie ook Engels-Indische –

 

Angolese centavo

munteenheid;

5 = 1 macuta;

100 = 1 escudo

 

Angolese escudo

munteenheid;

1 = 100 centavo

 

Angolese macuta

munteenheid;

1 = 5 centavo

 

ångström

niet tot het SI behorende lengteëenheid, gebruikelijk in de kristallografie en de spectroscopie; zonder toegestane decimale veelvouden of delen en niet toegestaan in afgeleide eenheden; bij voorkeur om te rekenen in nanometer; symbool: Å;

10-5 = 1 X;

1 = 10-10 meter;

1 = 1 ångström unit (E.);

10 = 1 nanometer;

1010 = 1 meter

 

ångström unit

afkorting: ÅU; zie ångström

 

Anguilla

een der Benedenwindse Eilanden; geldstelsel: 1 Oostcaraïbische dollar = 100 cent; zie ook Engelse Antillen

 

angulaire kruissectie

= angular cross section (E.); eenheid: barn per steradiaal; zie ook spectrale –

 

angular acceleration

zie hoekversnelling

 

angular cross section

zie angulaire kruissectie

 

angular velocity

zie hoeksnelheid

 

anguli

zie tala

 

Anhalt

oude Pruisische maten; geldstelsel: munten van 2, 3, 5, 10 en 20 mark (hertog Friedrich I, 1871-1904); zie Anhalter ...

 

Anhalter decimalfuss

lengtemaat;

1 = 0,376.624.2 meter;

1 = 10 duim

 

Anhalter duim

lengtemaat;

1 = 0,037.662.42 meter;

10 = 1 decimalfuss

 

Anhalter ell

lengtemaat;

1 = 0,635.9 meter

 

Anhalter geldstelsel

voor 1857: thaler = 24 gute groschen à 12 pfennig; na 1857: vereinsmünze met 30 thalervoet

 

Anhalter gewichtseenheden

overeenkomstig de Pruisische eenheden

 

Anhalter gute groschen

zie Anhalter geldstelsel

 

Anhalter köthen

zie Anhalter scheffel

 

Anhalter pfennig

zie Anhalter geldstelsel

 

Anhalter scheffel

inhoudsmaat (ook köthen;

1 = 0,007.140.96 of 0,057.13 m3

 

Anhalter thaler

zie Anhalter geldstelsel

 

Anhalter voet

lengtemaat;

7 = 1 Harzgeroder lachter

 

Anjum

volgens Van Swinden geeft de “Commissie” de volgende lengtematen op:

“[roede van XII hout voeten 3,552 [meter]; XIII [idem] 3,848 [meter]; XIV [idem] 4,144 [meter]”; pondemaat: respectievelijk 3.048, 3.552 en 4.121 m2

 

anker

als inhoudsmaat voor ansjovis, olie, vis, wijn en dergelijke:

1 = 0,033.679.8 m3 (Saksen);

1 = 0,036.228 m3 (Mecklenburg-Schwerin);

1 = 0,036.375.25 m3 (Lübeck);

1 = 0,036.38 m3 (Amsterdam);

1 = 0,036.384.833 m3 (Saksen-Gotha);

1 = 0,036.896.82 m3 (Rusland);

1 = 0,037.157.5 m3 (Lippe);

1 = 0,037.437.139 m3 (Denemarken);

1 = 0,037.473.76 m3 (Brunswijk);

1 = 0,038.609.302 m3 (Noorwegen);

1 = 0,038.806.0 m3 (Amsterdam);

1 = 0,038.939.569 m3 (Hannover);

1 = 0,038.939.57 m3 (Hamburg);

1 = 0,039.257.836.5 m3 (Zweden);

1 = 2 steekan (Amsterdam; Rusland);

1 = 10 stübchen (Hannover);

1 = 15 kan (Zweden);

1 = 16 stoop (Amsterdam);

1 = 26 kanne (Oldenburg);

1 = 27 kan (Lippe);

1 = 32 kan, kruik of mengel (Amsterdam);

1 = 44 gewone fles (Amsterdam);

1 = 45 fles (Amsterdam);

1 = 64 pint (Amsterdam);

1 = 104 orth (Oldenburg);

1 = 256 mutsje (Amsterdam);

2 = 1 eimer (Saksen; Saksen-Gotha);

3 = 1 ton (vis) (Noorwegen);

4 = 1 aam (Amsterdam; Denemarken);

4 = 1 ohm (Lippe);

6 = 1 okshoofd (Amsterdam; Brunswijk; Denemarken);

12 = 1 pipe (Rusland);

16 = 1 legger (Zuid-Afrika);

24 = 1 fad (Denemarken);

24 = 1 fuder (Bremen; Hamburg; Hannover; Lübeck; Mecklenburg-Schwerin);

24 = 1 stukvat;

24 = 1 vat (Amsterdam);

als gewichtseenheid:

1 = 50 kg (= 1 fust ansjovis, Amsterdam);

zie ook Amsterdams –, Bremer –, Brunswijker –, Deens –, Hamburger –, Hannover –, kwart–, Lipper –, Lübecker –, Mecklenburg-Schweriner –, Noors –, Oldenburger –, Russisch –, Saksisch –, Zuidafrikaans –, Zweeds –

 

anna

inhoudsmaat en munteenheid;

1 = 4 baiza (Oman);

1 = 4 peiza (Bengalen);

1 = 4 pice (Pakistan);

1 = 5 punt (Bengalen)

1 = 8 adhela (Bengalen);

1 = 12 pai (India);

1 = 12 pia (Bengalen);

1 = 16 chaldron (Bengalen);

1 = 32 doemree (Bengalen);

1 = 64 adhi (Bengalen);

1 = 100 parah (Bombay; zout);

1 = 100 pie (Bhoetan);

1 = ± 224 cowry (Bengalen);

16 = 1 compagniesroepy (Engels-Indië);

16 = 1 räsch (Bombay);

16 = 1 roepia (Birma; Bhoetan; India);

16 = 1 roepy (Zanzibar);

16 = 1 rupee (Pakistan);

zie ook Bahawalpur, Bengaalse –, Bhoetanse –, Birmaanse –, Engels-Indische –, Gwalior, Hyderabad, India, Indore, Jaipur, Mewar Udaipur, Oman, Pakistan, Sailana, Zanzibarse –

 

Annam

het tegenwoordige Viëtnam; de Europeanen gebruikten hier hoofdzakelijk Engelse en oude Franse maten, alsmede het Chinese handelsgewicht; zie Annamese ...

 

Annamese ai

kleinste Annamese gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-11 kg;

10 = 1 tran

 

Annamese can

zie Annamese kahn

 

Annamese chau

gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-8 kg;

1 = 10 huy;

10 = 1 hot

 

Annamese dam

wegmaat;

1 = 2 li;

1 = 890,38 meter

 

Annamese dinhvang

zie Annamese luong

 

Annamese dong

gewichtseenheid; munteenheid (ook sapek);

1 = 0,003.905 kg;

1 = 10 fahn;

10 = 1 luong;

60 = 1 mottiën;

160 = 1 kahn;

600 = 1 kwan

 

Annamese donga

zinken munt met een gewicht van 0,003.905 kg

 

Annamese düong

lengtemaat (ook truong);

1 = 10 thuok (handelsmaat)

 

Annamese el

zie Annamese thuok

 

Annamese fahn

lengtemaat en gewichtseenheid;

1 = 0,000.390.5 kg;

1 = 10 li;

10 = 1 dong;

100 = 1 thuok

 

Annamees geldstelsel

naast de eigen munten circuleerde ook de Mexicaanse dollar

 

Annamese gon

lengtemaat;

1 = 300 thuok (handelsmaat)

 

Annamese graanmaten

van zeer uiteenlopende grootte; zie Annamese hao

 

Annamese hao

graanmaat; gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-6 kg;

1 = 0,028 m3;

1 = 10 hot (gewichtseenheid);

10 = 1 li (gewichtseenheid)

 

Annamese hot

gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-7 kg;

1 = 10 chau;

10 = 1 hao

 

Annamese huy

gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-9 kg;

1 = 10 tran;

10 = 1 chau

 

Annamese kahn

gewichtseenheid (ook can of pond);

1 = 0,624.8 kg;

1 = 16 luong;

1 = 160 dong;

150 = 1 pîkoel (suiker);

500 = 1 kwan

 

Annamese kätti

gewichtseenheid;

1 = 16 tehl;

100 = 1 pîkoel

 

Annamese käwä

lengtemaat (ook thaht);

1 = 30 thuok (handelsmaat)

 

Annamese kleine li

lengtemaat;

1.000 = 1 thuok

 

Annamese kwan

inlandse gewichtseenheid; munteenheid (verdeeld in 10 mottiën à 60 dong of sapek);

1 = 5 ta;

1 = 10 linh;

1 = 50 yen;

1 = 312,4 kg;

1 = 500 kahn;

1 = 600 dong of sapek;

1: zilveren munt met een gewicht van 0,004.8 kg (in 1902 bedroeg de waarde ervan ongeveer een halve gulden); vroeger bevatte deze munt 0,013.22 kg fijnzilver en was de waarde dienovereenkomstig hoger;

2: zilveren munt met een gehalte van 67 à 75%;

10: gouden munt, genaamd chouc, met een gehalte van 75,65% (in 1902 bedroeg de waarde ervan ongeveer 5 gulden)

 

Annamese li

lengtemaat en gewichtseenheid;

1 = 0,000.039.05 kg;

1 = 10 hao;

1 = 445,19 meter;

10 = 1 fahn

 

Annamese linh

gewichtseenheid;

10 = 1 kwan

 

Annamese luong

gewichtseenheid; voor goudstaven wordt deze maat ook aangeduid als dinhvang;

1 = 0,039.05 kg;

1 = 10 dong;

10 = 1 nen;

16 = 1 kahn

 

Annamese mâu

lengte- en vlaktemaat;

1 = 24,53 m2;

1 = 72,75 meter;

1 = 80,025 meter (in sommige provincies);

1 = 150 thuok (bouw- en veldmaat);

1 = 165 thuok (in sommige provincies)

 

Annamese mottiën

munteenheid;

1 = 60 dong of sapek;

10 = 1 kwan

 

Annamese nen

gewichtseenheid;

1 = 0,390.5 kg;

1 = 10 luong

 

Annamese ngu

lengtemaat;

1 = 2,425 (in sommige provincies 2,667.5) meter;

1 = 5 thuok (bouw- en veldmaat);

1 = 5½ thuok (in sommige provincies)

 

Annamese pîkoel

gewichtseenheid, onder meer voor suiker;

1 = 60,479 kg;

1 = 100 kätti;

1 = 150 kahn (suiker)

 

Annamees pond

zie Annamese kahn

 

Annamese sao

lengtemaat;

1 = 7,275 (in sommige provincies 8,002.5) meter;

1 = 15 thuok (bouw- en veldmaat);

1 = 16½ thuok (in sommige provincies)

 

Annamese sapek

munteenheid; zie Annamese dong

 

Annamese ta

gewichtseenheid;

5 = 1 kwan

 

Annamese tahk

lengtemaat;

10 = 1 thuok

 

Annamese tehl

gewichtseenheid;

16 = 1 kätti

 

Annamese thaht

zie Annamese käwä

 

Annamese theok

zie Annamese thuok

 

Annamese thuok

lengtemaat van uiteenlopende grootte (ook genaamd el of theok); bouw- en veldmaat; marinemaat;

1 = 0,405 à 0,64 meter (in de zuidelijke streken);

1 = 0,425 meter (marinemaat);

1 = 0,485 meter (bouw- en veldmaat);

1 = 0,638.8 meter (handelsmaat);

1 = 10 tahk;

1 = 100 fahn;

1 = 1.000 kleine li;

5 = 1 ngu (bouw- en veldmaat);

5½ = 1 ngu (in sommige provincies);

10 = 1 düong (handelsmaat);

15 = 1 sao (bouw- en veldmaat);

16½ = 1 sao (in sommige provincies);

30 = 1 käwä (handelsmaat);

150 = 1 mâu (bouw- en veldmaat);

165 = 1 mâu (in sommige provincies);

300 = 1 gon (handelsmaat)

 

Annamese tran

gewichtseenheid;

1 = 3,905×10-10 kg;

1 = 10 ai;

10 = 1 huy

 

Annamese truong

zie Annamese düong

 

Annamese yen

gewichtseenheid;

50 = 1 kwan

 

St. Annaparochie

volgens Van Swinden geeft de “Commissie” als roedemaat op: 3,897 meter; pondemaat: 3.648 m2

 

année (F.)

zie jaar

 

année de lumière (F.)

afkorting: a.l.; zie lichtjaar

 

année bissextile (F.)

zie schrikkeljaar

 

annual limit of intake

afkorting: ALI; röntgenologisch begrip, gedefinieerd als de hoeveelheid radioactiviteit (uitgedrukt in becquerel) die een effectief lichaamsdosisequivalent geeft die gelijk is aan de maximaal toelaatbare dosis; zie ook derived air concentration

 

anode

zie elektronenbuis

 

ansjovis

zie Amsterdams anker

 

antenne

elektrotechnisch symbool: *

 

anticonceptie

zie zwangerschapscijfer

 

Antigua

een der Benedenwindse Eilanden; zie Antiguese ..., Engelse Antillen

 

Antiguese cent

munteenheid;

100 = 1 Oostcaraïbische dollar

 

Antillen

zie Engelse Antillen, Nederlandse Antillen

 

Antilles Britanniques (F.)

zie Engelse Antillen

 

Antilles Danoises (F.)

zie Deens West-Indië

 

Antilles Néerlandaises (F.)

zie Nederlandse Antillen

 

Antiochisch tetradrachmon

munt, volgens Pollux overeenkomend met 3 Romeinse denarius

 

Antoninianus

zie argenteus Antoninianus

 

Antwerpse aam

zie Antwerpse aime

 

Antwerpse aime

inhoudsmaat voor vloeistoffen (ook aam);

1 = 0,137.4 (meer algemeen 0,142.19) m3;

1 = 50 stoop;

1 = 100 pot

 

Antwerpse bunder

vlaktemaat;

1 = 400 vierkante roede;

1 = 13.161 m2

 

Antwerpse duim

lengtemaat;

1 = 0,026.072 meter;

11 = 1 voet

 

Antwerpse el

lengtemaat voor wol, zijde en dergelijke (van uiteenlopende grootte);

1 = 0,684.4 meter (wol);

1 = 0,694.1 meter (zijde)

 

Antwerps last

inhoudsmaat;

1 = 37½ viertel

 

Antwerps lood

gewichtseenheid;

32 = 1 pond

 

Antwerps meuken

inhoudsmaat;

4 = 1 rasière

 

Antwerpse pint

inhoudsmaat;

1 = 2 uper;

2 = 1 pot

 

Antwerps pond

gewichtseenheid;

1 = 0,469.385 kg;

1 = 0,95 Amsterdams pond;

1 = 0,95 Bergen-op-Zooms pond;

1 = 1 Delfts pond;

1 = 32 lood

 

Antwerpse pot

inhoudsmaat;

1 = 2 pint;

56 = 1 rasière;

70 = 1 rasière;

100 = 1 aime

 

Antwerpse rasière

inhoudsmaat voor droge waren;

1 = 0,077 (ook 0,096.25) m3;

1 = 4 meuken;

1 = 56 (ook 70) pot

 

Antwerpse roede

lengtemaat;

1 = 5,736 meter;

1 = 20 voet

 

Antwerpse stoop

inhoudsmaat;

50 = 1 aime

 

Antwerpse uper

inhoudsmaat;

2 = 1 pint

 

Antwerpse vierkante roede

vlaktemaat;

1 = 32,90 m2;

400 = 1 bunder

 

Antwerpse viertel

inhoudsmaat;

37½ = 1 last

 

Antwerpse voet

lengtemaat;

1 = 0,286.8 meter;

1 = 11 duim;

20 = 1 roede

 

a*

abohm

 

a*

abmho

 

a*×cm

abohm centimeter

 

ap

apothecaries' (apothecair)

 

ap.

apothecaries'

 

Apeldoorn

met betrekking tot de lengtematen in het Ambt Apeldoorn (inclusief Beekbergen en Loenen) merkt Van Swinden op: “De Voeten zijn Rhijnlandsche, of Amsterdamsche: de Roede houdt 12 Voeten: (dit geld voor de Rhijnlandsche) en ook 16 Voeten. Welke Voeten zijn deze, Rhijnlandsche of Amsterdamsche?”; bij de vlaktematen tekent hij aan: “Appeldoorn (Ambt): het morgen 1½ mudde of 600 vierkante roe[den]: de mudde houd[t] 4 schepels gezaaid”.

 

api

ampere per inch

 

*API

graad American Petroleum Institute

 

aporrhyma

inhoudsmaat (*);

1 = 11 sextarius (volgens Epiphanius) (Thebe);

zie ook Thebaans –

 

apostilb

eenheid van lichtsterkte of luminantie; symbool: asb;

1 = 1/* of ± 0,318.309.89 candela per vierkante meter;

1 = 1 blondel of kaars per vierkante centimeter;

± 3,141.59 = 1 candela per vierkante meter

 

apoth

apothecaries' (apothecair)

 

apoth.

apothecaries'

 

apothecaire eenheden

zie apothecaries' measures

 

apothecaries'

apothecair; symbool: ap (ook: ap., apoth en apoth.); zie ook drachm –, dram –, grain –, ounce –, pound –, scruple –

 

apothecaries' dram

zie Amerikaanse dram, dram

 

apothecaries' fluid measures

zie fluid drachm, fluid dram, fluid ounce, fluid scruple, minim

 

apothecaries' measures

zie drachm, dram, ounce apothecaries', pennyweight, pound apothecaries', scruple

 

apothecaries' ounce

gewichtseenheid; symbolen: oz ap (in Amerika) of oz apoth (in Engeland);

1 = 1 ounce troy (E.);

zie ook ounce apothecaries'

 

apothecaries' pound

zie pound apothecaries'